UZm^^

i^

shS

M

.f " *■

T7

i^

^

-> ";^

\ \

\- •)

-^

jSfi-

*^'

mr- y%j{.i^

-^

dSii^l^

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/commentariiinsac02lapi

CORKELIUS A LAPIDE.

COMMENTAM

IN SACRAM SCRIPTURAM.

V

I

\

lUGDUNI, EX TYPIS PELAGAUD ET LESNE.

R. P. C.

dORiEllHUPIDl

E SOCIETATE JESU,

S. SCRIPTUR^ OLIM LOVANII, POSTEA ROMiE PUOFESSORIS,

COHHBNTi

IN SACRAM SCRIPTURAM.

TOMUS II,

COMPLECTENS COMMENTARIA

IN JOSUE , JUDICUM , RUTH , IV LIBROS REGUM ET II PARALIPOMENON ;

m ESDRAM , NEHEMIAM , TOBIAM , JUDITH , ESTHER ET MACHAB^EOS , INDICIBUS NECESSARIIS ILLUSTRATA.

EDITIORECENS,

A QUAllPLURIMtS MENDIS , QCIBIIS C^TERiB SCATEBANT , DILIGENTISSIME EXPURCATA £T CASTIGATA ,

ET

ILLUSTRISSIMO DD. A. R. DEVIE, EPISCOPO BELLICENSI ,

DEDICATA.

APUD PELAGAUD ET LESNE

SS. DD. PAP/E BIBLIOTYPOGRAPHOS.

M.D.CCC.XL.

ST. W(CHAEL'fi

wov 3 m^-

(ZS ? 5

COMMENTARIA

I N J 0 S U E

PROLOGUS ET ARGUMENTUM.

Jesus Nave, ait S. Hieron. Epist. ad PauUnum , typum Domini non tantum gestis, sed ct nomioe prafert ; Jordanem transit , hostium rcgna subvertit , dividit terram victori populo , et per singulas urbes , viculos, montes, tlumina , torrentes atque confinia {Allegorice) Ecclesiae {Anagogice) coelestisque Jerusalem spiritualia regna describit.

'BEvangeliis (quihus toti novo ^Tesiamento coronidem im- fposui), redeo auspice Deo ad ;veius Testamenium, ab anti- uypoadtypumj a Jesuinquam ad Josue, qui Mosi ejusque iDeuteronomio ( uhi Penta- jteuclmm finivi ) successlt. Ubi ergo manum de tajiula amovi, illic rursum admoveo, ac a Josue us- que ad Psalmos veterem historiam psalmosque pertexo, itaque pariler toii veteri Testamenio duobus lomis ( si Deus vitam viresque dederit) coronidem imponam. Olim ante 40 annos haec ipsa Lovanii in publicis praelectionibus dictavi et docui. More meo solito brevis , imo solito brevior ero , ne tomi in S. Scripturam nimis ex- crescant, et quia libri hi sunt historici j qui pla- nam, facilem et jucundam a Josue usque ad Da- videm prisci aevi historiam enarrant, ideoque commentatione tanta non egent, quanta Pro- phetae , Evangelia et Epistoia^. Sensui litterali nioralem subjungam, quoties eum in S. Hieron. August. Origen. Theod. Rabano, Ruperto, cee- lerisque Patribus reperero litterali insislentem et accommodum.

Quaeritur ergo primo : Cur liberhic inscribi- tiir Josue? Resp. quiagesta Josue describit, qui- bus ille Chananaeam bello subegit , illamque duodecim Tribubus divisit, ac Rempub. Israelis in eadem constituit, eamdemque tam in pace «luamin bello prudenlissime gubernavit. Voluit enim Deus in Josue dare exemplar optimi Im- peratoris,Ducis et Principis, muIlOexcellentius quam Xenophon descripserit in Cyro, Plato in Repub. Arist. in Politicis : quod proindc meriio omnes Chrisliani Principes sibi ob oculos pone- re, ac jugiter intueri et imitari debeant. Adde Josue videri Hbri hujus auctorem, de quo mox plura.

Quaeritur secundo an hber hic sit Canonicus S. Script. Resp. non tantum esse Canonicum , ied proto ( primo) canonicum, adeoque inter primos S. Scripturae libros, de quorum aucto- ritate nemounquamorlliodoxus dubitavit, cen- seri. Porro Hebreei hunc hbrum in suo canone coUocanlinterProphetasprimum. Hebraeienim, leste S. Hieron. in Prologo Galeato ( qui quasi ;ialea S. Scripiurae priefigitur) S. Script. Iripli- ciler pariiuntur, illamque dividunt in Tlwra, Jd est, legem sive Pentateuchum Mosis, in Ne- l>um, id est, Prophetas ; eiKetubim, idcst, Ha-

COR>EL. A LiPlDE. TOM. Ih

giographa. Prophetas autem aUos nuncupant priores, alios posteriores. Interpriores primum statuunt Josue ; secundum, librum judicum ; lertium, Samuelis , sive librum primum et se- cundum Regum; quarlum, Regum nimirum Hbrumtertium et quartum eorumdem. Posterio- res recensent Isaiam, Jeremiam, Ezechielem, et duodecim Minores Proplietas : priores vero illos, hcet historici sint, Prophetarum tamen ordineet nominenumerant, sive quia a Prophe- lis conscripti sunt, sive quia omnis ista illorum liistoria futura Messiae tempora muluo quodam vaticinio adumbrabat.

Quaeritur terlio quis sit libri Auctor. Resp. Theod. hic q. 13. Abulens. q. 6. ct Andreas Ma- sius, illum longe post mortem Josueex antiquis diariis et annalibus ( qui c. 10. 13. vocantur/<- berjuslorum) ab aliquo spiritu Dei afflato sive Propheta fuisse colleclum, puta abEsdra, ut sentit Masius ; a Samuele, ut Abulens. idque ve- risimilius esse patebit ex libri decursu, maxime c. 10. vers. 12 et 13. c. 19. Ul. cap. 11. 16. ac ex flne hbri. Porrodiaria h;ec ah ipso Josue primi- tus fuisse conscripta censent Hebraei, qui ipsum Josue hujus sui lihri faciunt Auctorem, idquc . satis significatur c. ult. vers. 26. ScripsU, inquit, omnia verba hcec in volumine legis Domini, Sicut enim Moses sua gesia scripsit in Pentateucho, sic et Josue Mosis discipulus et successor sua hic describit ; perinde ac Julius Gaesar sua acla et bella in ipsis caslris sigillatim conscripsit, indeque librum vocavit Commentarium de bello Gallico, elc. Diariis autem hisce a Josue vel ejus Amanuensi conscriptis, nonnulla in hoc libro addita sunt ab eorum coliectore , quae posi mortem Josue contigerunt, uti sunl ea qua; c. 15. de Axa filiaCaleb, etc. 19. Ul. de filiis Dan narranlur, ipsa denique mors Josue cap. ull.

Porro quis , qualis et quantus fuerit Josue pa- lebitexhbri decursu. Audi Ecclesiasticum cap. hQ. 1. ejus velui Heroum Herois elogia et magna- lia recensentem : Forcis in bello Jesus Nave, suc- cessor Moysi in Proplielis , qui fuil magnus secun- duin nomensuum,maxitnus in salulem eleclorum Dei , cxpugnare insurgentes hostes, ut conseque- relur licereditatem Israel. Quam gloriam adeptus est in toUendo manus suas , et Jactando contra civitates rhompheas ! Quisante illum sic restitit? Nam liostes ipse Dominus perduxit. An non in ira- cundia ejus impeditus esl sol, et una dies facta est quasi duo? Invocavit Aitissimum potentem in oppug- nando inimicos undique, et audivit illum magnus

COMMENTARIA IN JOSUE.

cl sanctas Deiis in saxis grandinis virtutis valde fortis. Inipetam fecit conlra genteni Iwstileni et in descensu perdidit contrarios : Ut cognoscant gen- tes potentianiejus, quia contra Deuni pugnare non est facile. Vkle ibi dicla. Fuil crgo Josue Diix, Princeps et Imperalor Israelis ; fuit Proplieta Deo familiaris, zelator legis cullusque divini ; fuil vicior et triumpliator, qui, expulsis Gliaua- naeis, populum fidelem in terram promissam reduxit, idcoqueexpressus fuit typus Jesu Cliris- ti, qui suos fideles facit triumphare de carne, mundo et daemone, itaque eos in terram viven- lium et in coelis regnanlium reducit. Hinc et Jo- sue praeter morem illius aevi fuisse c«Iil)em et virgincm, imo ante Eliam ca3terosque omnes primum vexillum virginitatis erexisse docet S. Ignatius Epist. ad Philadelph. S. Hieron. lib. 1. contra Jovin. etS. Chrysost. serm. de Marty- ribus , quem audi : Jl) origine mundi innocens AbeL occiditar, Henoch Deo placens transfertur, Justus Noe invenitur , Abrahani fidelis probatur, Moses inansaetus dignoscitur , Jesus castus, Da- vidlenis, llelias acceptas , Daniel sanctus, tres pueri victores redduntur.

Denique Hebr. leliova, et crasi Io5«a,sive lesua, Grrece Unoji , Latine Jesus , idem est quod Sal- vaior. H;cc ergo omnia unum idemque sunt no- men, quo primum Josue noster, tleinde ejus anlitypus Jesus Christus appellatus cst. De hoc nomine mulia habet hic noster Serarius, ego quoque plura de eodem dixi Num. 13. v. 17. Matt. 1. 21. etPhilipp, 2. 10. Narrat B. Greg. Tu- ron. libr. de gloria Confess. cap. /lO. Florenlium patrem suum gravil)us febribus et doloribus afflictum , coelesti monitu nomen Jesu Nave has- lulae inscriptum capitisupposuisse, itaque illico omni morbo et dolore liberatum.

Porro ad h;ec omnia Josuc a Mose, jubente Deo,electus, et impositionemanuum ordinatus, auctoralus, et quasi consecratus est dux populi. Num. 27. V. 18. ac rursum ab eodem adtamhe- roica opera animatus est. Deuter. 31. 7. Con- fortare, ait, etesto robuslus ; tuenini introduces populum istuni in terram ,iiic. Dominus ipse erit tecuni.

QucTeritur quarto quse sit libri hujus mate- ria et argumentum. Resp. Argumentum est |)rosequi historiam Mosis , eamque pertexere usque ad finem vitae Josue. Moses enim in Ge- nesi conscribit historiam mundi, incipiens ab ejus creatione,illamque pertexit usque admor- tem Joseph Patriarchae , ubi Genesim Dnit. Deinde in Exodo, Levit. Numer. elDeuter. pro- sequitur historiam Israelis a morte Josephi , ac praesertim gesta sua usque ad mortem. Josue vero hic, Mosi succedens, suaet Israelis posl mortem Mosis heroica facta recenset, ac prae- cipue bellaquibus Ghananneam devicit, eamque inter Israelitas possidendam distribuit. In hoc ergo libro clarissimum divinae providentise, et fidei in promissis servandis exemplum resplen- del : ulpote in quo liquet quod Deus , post promissionem Abrahae de Chananaea possidenda daiam anno^70, qui fuit annus a creatione mundi2W4,et abegressu Hebraeorumex /Egypto 40 , omnes duodecim Tribus a Jacob, Isaac et Abraham progenitas, salvas in terram promis- sam ejusque possessionem induxerit. Hoc est quod dicitur Exodi 12. kd. Habitalio autem filio- rumlsrael, qua manserunt in /Egypto fuit 430 annorum. Adde nunc Numer. 40 annos peregri-

naiionis in deserio, qui lluxerunl ab egressu ox yEgypto usque ad ingressuin in terram Chanaan, iKibetis 470 annos jam dictos.

Itaque causa litteralis scribendi hujus libri fuit, ut creationis mundi historia a Mose coepta , ul Ecclesiae veteris continua propagatio ordine temporum non intcrrupto pertexeretur ; ulque divina3 provideniiae fides in promissis praestan- dis toii mundo testata fieret.

Moralis causa fuit, ut in Josue daretur idaea perfecti Principis, optime tam in belio quam in pace Rempublicam gubernantis. Cicero Pom- peium laudans qualuor dotes in Imperalore re- quirit, scilicet scientiam rei militaris, virtutem, auctoritatemet felicitatem. Hae omnes in Josue niirifice elucent. Unde Tertull. 1. 3. contra Mar- cion. c. 16. censet Josueesse Angelum illum ac ducem quem promisit Deus, Exodi 23. dicens : Ecce ego mitlo Angelum meum ante faciem tuam, qui te custodial in via , et introducat in terram quam paravi tibi ; intende illi et exaudi eum , ne inobaadieris eum : non enim celavit te , quoniam nomen meum super iilum est. Angelum quidem eufn dixil ob magniludinem virtutum quas efat edituras , et ob officium Prophetce nuntiantis sci- licet divinam voluntatem ; Jesum aulem , ob no- minis sui futuri Sacramentum.

Allegorica, ut in Josuepingeretur JesusChris- tus debellans peccaium et omnem inferorum potestatem. Unde de Josueita canit Terlull. 1. 3. contra Marcion. in carm. c. 3.

Spiiilus huncsanctus soclum sibi nomine junxit, etc. Nomiuis exemplum , Christi virtutis imago .

Vide nosirum Salianum , lomo 2 , anno mundi 2600, ubi omnia Josue facta Ghristo adaptat.

Tropologica et anagogica , ut in eodem re- praesentarelur , qua ratione fidelis quisque ceu miles septem non gentibus, sed vitiis capitali- bus animae debellatis, victor in terram viven- tium vincenlibuspromissamcontenderedebeat. Ita Origen. Theodor. Rupertus. Hac de causa Josue. uti flde sua Jordanem divisit siccavitque, ac solem stitit, sJc innoceniia sua Mosen su- peravit ; Moses enim Deum offendit ad aquas Contradictionis, adeoque a terra promissa ex- clusus fuit , ut in eam Israelem induceret inno- cens JosueNum. 20; nilenim in Josueculpatum fuit, sedlaudataomnia, ac praesertim ejus erga Deum fides, fiducia, obedientia, religio, cha- ritas, zelus, fortitudo, integritas, justitia, po- litia, paupertas , etc. quibus ipse meruit in Sanctorum catalogum referri in Martyrol. Ro- mano ad diem primum Septembris, quo haec scribo. Denique audiS. Aug. lib. 18. civit. c. 11. Moysi successit Jesus Nave ; et in terra promis~ sionis introductum populum collocavitex auctori- tate divina, debellalis gentibus, a quibus eadem loca tenebantur. Qui cum populum rexisset post mortem Moysi viginti et septem annos , etiam ipse defunctus est : Regnante apud Assyrios octavo decimo Amynta , apud Sicyonios sexto decim& Corace , apad Argivos decimo Danao , apud Athe- nienses quarto Ericthonio.

Quinto quteritur quot annorum gesta com- plectatur hic liber. Resp. Omnes fere consen- tiunt Josue per septem annos gessisse bella ad subigendam Chananaeam, quae omnia hic de- scribuniur. Inde secula est pax , in qua quot an- nis superstes fuerit, et populum gubernarit Josue, non omnino conslal. Variant enimlnier-

COMMEiNTARIA IN JOSUE. Cap. I. preles et Chronologi. Rabbi Moses enlm censel

3

josue mox post bella obiisse ; alii Josue post belia , pacis annosdant decem vel undecim, ila ut universim prcefuerit populo annos septem- decim, vei octodecim. Ita Genebrardus lib. 1, Chronol. Salianus, Tornielkis , Adrichom. Arias et Lucidus : Josephus vero lib. 5. aiUiquilalum c. 1. in fine, Josue universimattribuit annos vi- ginti quinque ; Beda et Bellarminus 26. Hebraei autem , quos sequuntur Paires , ut Eusebius lib. 10. Prsepar. Clemens Alex. 1. 1. Slrom. S. Aug. lib. 18. de ciyit. c. 11. Sulpitius 1. 1. sacrae hist. JMagalianus et Masius in cap. ult. Josue eidem dant annos viginti septem. Quarc cum Josuc niortuus sit anno aetalis 110, ut patet c. ult. v. 20, sequitur eum ducatum populi suscepisse, anno aHatis 83. Deme enim annos 27, ducatus cjus ab aunis 110, vitse ejusdem, incides in an- num iniii ducatus83. QuacharuQi sententiarum sitverior indicabo cap. ullimo.

Porro MosesGenesimorditur a creatione Adse it mundi; finit vero eam in morle Joseph, quie contigitannomundi 2310, a diluvio633, ab Abra- liam 361. A morte vero Josepli usque ad exitum ifebraeorumeXiEgypto, et ducatum Mosisfiuxere iiuni llili, Mosesautem prcxfuit populo ^O annis. Ivrgo Josue ei immediate succedens coepit im- l>erare anno a creatione mundi 2^9Zi, a diiuvio iinno 837, ab Abraham 5/;5, a Repromissione 470, a morte Joseph ISZj, qui fuit ante nativita-

tem Christi annus 1A36. Vidc Ghronotaxini quani praefixi Pentateucho.

INTERPRETES.

Scripsit in Josue Origenes homilias 26 ; qui more suomoralis est. Ad litteramscripsit Theo- doretus, Procopius et S. Aug. quaestiones tri- ginta. Exstant tom./j. post quaestiones in Gene- sim totumque Pentateuchum.

Posleriori seculo scripsit Rupertus, Lyran. Hugo Cardinalis, Dion. Carth. Cajetanus , ac fuse et exacte Alphonsus Tostatus Episcopus Abulensis. Nostro seculo docte ac pie scripsit Andreas Masius consiUarius Ducis Clivia), et linguarumapprime periius ; sedhoc habetquod subinde vulgaremlnterpretemcarpat, licelfere in rel)us minutis. Habet etiam nonnuUa minus sana vel saue sonantia, ut de cruce non adoran- da , et de imaginibus in altari non collocandis , quoe caute legenda etintelligenda sunt. Notavit ea D. Joannes Molanus in limine operis poste- riori editione. Masius excellit in Geographia, et locis singulis terra) sanclac graphicedescriben- dis.

Masium secutus est Arias Montanus , qui in elegantia slyli excellit. E nostris copiose com- mentatus est Cosraus Magalianus, docte et re- condite Nicolaus Serarius , accurate Jacobus Bonfrerius.

CAPUT PRIMUM.

SYNOPSIS CAPITIS.

Primo Deus apparet Josle, eumque corroborat ad invadendum Chanan^am. Se- cuNDO , V. 1 0. Josue jubet populum parari in tertium diem ut Jordanem transeat ,

AC RUBENITIS ET GaDITIS PR^ECIPIT UT C^TERAS TRIBUS ARMATI PRvKEANT , UTI SE FACTUROS PR03IISERANT.

:t factum est, postmortem Moysi servi Domini, ut loqueretur Dominus [ad Josue filium Nun , ministrum Moysi , et diceret ei : 2. Moyses serviis jmeiis mortuus est ; surge , et transi Jordanem istum tu, et omnis po- ipuhis tecum, in terram (juam ego dabo filiis Israel. 3, Omnem locum, Iquem calcaverit vestigiura j^cdis vestri , vobis tradam , sicut locntus suni ?Moysi. 4. A deserto et Libano usque ad fluvium magnum Euphratem , lomnis terra Hethaeorum usque ad marc magnum contra solis occasum orit terminus vester. 5. Nullus poterit vobis resistere cunctis diebus vitae tuae : sicut fui cum Moyse , ita ero tecum ; non dimittam , nec derelinquam te. 6. Confortare , et esto robustus ; tii enim sorte divides populo huic terram pro (pui juravi patribus suis , ut tradercm eam illis. T. Confortare igitur , et esto robustus valde ; ut custodias et facias omnem legem quam prsecepit tibi Moyses servus mens : ne declines ab ea ad dextram , vel ad sinistram , ut intel- ligas cuncla quae agis. 8. Non recedat volumen legis hujus ab ore ttio ; sed meditaberis in eo diebus ac noctibus , ut custodias et facias omnia quae scripta sunt in eo : tunc diriges viam !uam , et intelliges eam. 9. Ecce praecipio tibi , confortare et esto robustus. Noli metuerc , et noli tiinere ; quoniam tecum est Dominus Dcus tuus in omnibus ad quaecumque perrexeris. 10. Praecepitque Josue principibus populi , dicens : Transite per medium castrorura , et impe- '<ilepopulo , acdicite : 1 1 . Praeparate vobiscibarla; quoniam post diem tertium transibitis Jor- (lanem , et intrabitis ad possidendam terram (|nam Dominus Deiis vester daturus est vobis. 12. Kubenitis quoquc et Gaditis , et dimidiae Iribui Manasse ait : 13. Mcmentote sermonis

BS

4S?

r-t

ti COMMENTARIA IN JOSUE. Cap. I.

(juem praecepit vobis Moyses famulus Domini , dicens : Dominus Deus vester dedit vobis re- (juiem , et omnem terram. 1 4. Uxores vestroe , et filii , ac jumenta manebunt in terra quauj tradidit vobis Moyses trans Jordanem : vos autem transite armati ante fratres vestros , omnes fortes manu, et pugnate pro eis , 15. donec det Dominus requiem fratribus vestris , sicut et vobisdedit, et possideant ipsi quo(jue terram quam Dominus Deus vester daturus est eis : (U sic revertimini in terram possessionis vestrae , et habitabitis in ea quam vobis dedit Moyses famulus Domini trans Jordanem conlra solis ortum. 16. Responderuntque ad Josue , atque dixerunt : Omnia quse prsecepisti nobis faciemus , et quocumque miseris , ibimus. 17. Sicut obedivimus in cunctis Moysi , ita obediemus et tibi : tantiim sit Dominus Deus tuus tecum , sicut fuit cum Moyse. 18. Qui contradixerit ori tuo , et non obedierit cunctis sermonibus quos praeceperis ei , moriatur. Tu tantum confortare , et viriliter age.

1. Er FACTOM EST, etc. ur loqueretur. ] Hebr. lit factum est et locutus est , hoc est : et locutus c.st. T6 enim factum esi redundat more Hebroeo. Unde Noster clare vertit : Et fuctum est ut loque- retur , -zb e^ copulat liunc librum cum fine Deu- leronomii; illiusenim acia ordine prosequitur, licet alioqui Hebrieis vau sive et sit initiale , tantumque notetlibri exordium, ut dixi Ezech. 1. 1. ad illa : Et factum est in trigesimo anno.

Post mortem Moysi, ] post expletos triginta diesluctus, quibus Hebraei planxerunt mortem Mosis, Deut. ult. 8. illis enim lugendum et quics- cendum erat. Ita Abul. Serarius et Gajetanus , licet contrarium autumet Lyran. Salianus et Masius Thalmudicossecuti , de quoc. 3. Quare cum Moses mortuus sit sub diem tertiam Fe- bruarii, ac deinde eum planxerint Hebraei per 30dies, utipatet Deuter. ult. v. 1 et 8. acstatim postplanctum Josue sumpserit imperium populi vice Mosis, auctoratus et roboralus hic a Deo, hinc sequitur hanc apparitionem et conforta- lionem ei factam sub diem tertium mensis pri- miNisan ; cujus decimo die Hebraii iransierunt Jordanem, ut patet cap. U. 19. ac I/4. die cele- hrarunt Pascha, ut patet c. 5. 10.

Ut loqueretur Dom[Nus.] Per Angelum vice Dei gerentem, sicut et por Angelum locutus crat Mosi, eique legem dederat in Sina, ut pa- let Galat. 3. v. 19. Angeli enim sunt administra- ■lorii Dei spiritus Hebr. 1. lU. Quocirca quoties iii veteri Testamento Deus diciiur apparuisse vel locutus esse, non ipse per se, sed per An- {,^elum id praeslitit, uti in Pentateucho ostendi. Porro Angelus hic locutus est Josue, vel locu- tione spiritali objiciendo menti ejus notiones 'verborum horum, eo modo ac si Josue Deus ipsum praesentemloquentem audiisset, autlo- cuiione corporali in assumpto corpore appa- rens et oretenus loquens ad Josue : utrumlibet enim est probabile. Josue ergo hic immediate a Deo per Angelum constituitur et auctoratur dux populi, ideoque abeo per omniaeruditur, dtrigitur, prosperatur victoriis, decoratur spo- liis, et regnis locupletatur : cum caeteri Reges ct Principes h Deo non immediate, sed me- diante electione populi vel optimatum consti- iiiantur.

S. Hieron. in illud ApostoU : Constituas per cLvitates presbyteros sicut et disposui tibi. Ad Tit. 4. 5. Moyses, mqiiil, amicus Dai potait utique suc- cessores principatus fUios suos facere , et posteris propriam relinquere dignitatem , sed extraneus de alia tribu eligitur Jesus, ut sciremus principatum in populos non sanguini deferendum esse, sed vitce. At nunc cernimas plurimos kanc rem bemficium

facere ; ut nonqucerant eos , quipossunt Ecclesicv plus prodesse, et in Ecclesia erigere columnas : sed quos vei ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis de- liniti ; vel pro quibus majorum quispiam regnave- rit : et ut deterius taceam, qui ut clerici fierent , muneribus impetrarunt.

2. SuRGE, ] id est , eia age. Est enim vox hor- tantis , excitantis et animanlis, non autem ju- bentis, ut in pedes se erigal.

QuAM EGO DA.BO. ] Hcbr.dlo, q. d. ita certo dabo ac si jam darem, imo per hoc ipso momento dareincipio.

3. Omnevi locuvj quem calcaverit vestigium

PEDIS VESTRI, VOBIS TRADAM ( Hcbr. TtT)2 nu-

tatii, idestdedi, tradidi, hoc est jamjam cer- tissimo tradam ) sicut locutus sum Moysi. ] Om- nem locum, id est totam Chananaeam , in quem pergebant Hebraei, promisit Abrahae , Moysi et Hebraeis Genes. cap. 15. vers. 18. Exodi 23. 31. Deut. cap. 11. vers. 9. et alibi saepe. NuncDeus promissa pra3stat, ac per Josue Hebraeis eani possidendam tradit; quia summus illius mun- diquetotius est Dominus : Domini enim est terra et pienitudo ejus, orbis terrarum et universi qui habitant in eo. Psal. 23. 1.

Tropol. Origen. hom. 1. Chananaea nostra est concupiscenlia, puta motus superbiae, irse, libi- dinis, gulae, impatientiae , acediae, avaritise : quos sigenerose pugnando calcaverimus , no- bisque subjecerimus, eis dominabimur duce Josue, idest, per graliam Jesu Ghristi.

Rupertusverohiccap. 6. Omnislocus, ait, est omne cor, vel omnis conscieniia, quam calcai pes Jesu, id est, quae se calcandam subjicit pe- dibus Jesu instar Magdalenae ; haec ergo est ip- sius Jcsu, haec est Salvatoris et sempiternae salvationis, ut eam Jesus, id est, Salvalor et salus possideat. E conlrario quos non calcavit vesiigium pedis Jesu, id est , qui non sunt ei traditietsubditi, hi diabolo dati sunt, acproinde non populus acquisitionis , sed perdilionis filii sunt.

S. Bernardus autemsubtiliter etpie serm. 15. in Ps. Qui habitat : Sperate , ait, in Domino omnis congregatio populi ; quemcumque enim locum cal- caverit pes vester , vester erit : pes vester ulique spes vestra est , et quantumcumque illa processe- rit , obtinebit ; si tame.n in Deum tota figatur , ut firmasit et non titubet. Qui ergo sperat in Deum, omnia ab eo obtinebit; quia Deus id passim in Script. et Evangeliis promisit: quare cum ipse sit fidelissimus, promissa praestabit, cumque sit clementissimuset liberalissimus, non palie- ttir vinci se spe nostra, sed eam superare sa- tagel. Unde idem S. Bernardus ser. 3. de Annunt."

COMMENTAUIA IN

Sola , ail, spes, apud te ( Domine ) mlse.ratlonis obtlnet locum,nec oleum misericordice nisi in vase flducice ponis.

Anagog. Origenes per omnem locum accipit coelum, coelique gloriam et felicitatem : Lucifer, ait , sedem liabebat in ccelis ; poslea vero qudm faclus est Angelus refuga , si eum vincere polero et subjicere pedibus meis, si meruero ut Dominus meus Jesus conterat Satanam sub pedibusmeis, consequenter locum Luciferi accipere merebor in coclis.

Denique S. Franciscus : Galcare, ait, est con- temnere ; contemnit autem omnia, calcaique paupertas spiritus. Ipsa ergo est omnium Do- mina et mundi Regina , juxta illud : Fideli totus mundus divitiarum est. Ita referl Lucas Waddin- gus in dictis et scriplis S. Francisci : Avarus eoim, ait S. Bernard. terrena esurit ut mendi- cus , pauper spiriiu coniemnit ut Dominus. Causam dat S. Cyprian. in orat. Domin. dicens : Qui renuntiavit jam seculo major est honoribus ejus et regno, etideo qui se Deo et Cliristo dedicat, non terrena, sed coelestia regna desiderat. Et sanc- lus Chrysost. hom. 15. ad populum. Sicut, ait, c summo montis vertice prospectantibus omnia pusilla , ac non soliim homines et arbores , sed etiam urbes integrce et magni exercitus , for- micarum instar super terram ire videntur ; sic qui animo erectoin ccelestia quasi in sublimi com- morantur, iis omnia humana, potentia , gloria , opes ita minuta et exigua apparent , ut ne digna quidem judicent , quibus hanc immortalis animi nobilitatem applicent.

Talis igitur est aquila, quae, ut ait Job, c. 39. 21, In a7'duisponit nidumsuum, elc. Inde contem- platur escam, et de longe oculi ejus prospiciunt : Nimirum, mens fixa in ccelo mundi ludihriaridet. Talem sefuissefatetur S. Greg. cum reiigiosam vitam in monaslerio ageret. Scribens enim ad Theoctistem sororem Imperatoris 1. 1. epist. 5. Nihil, ait , in lioc mundo appetens , nil pertimes- cens, videbar mihi inquodam rerumvertice stare, ita ut inme pene impletum crederem, quod polli- cente Domino ex Proplieta didicissem ; sustollam te super altitudines terroe. Super enim altitudinem terrce sustollitur, qui et ipsa quce aita et gloriosa prcesentis videntur seculi, per menlis despectum calcat.

u. a deserto et llbano usque ad fluvium mag- numEupiiratem, omnis terra Heth,eorum usque AD mare magnum contra solis occasum, erit terminus vester. ] Circumscribit hic Deus ter- ram promissam trans Jordanem a tribus mundi plagis , indeque ternos ei assignat terminos : ipsa enim Arabiam desertam habet ad Meridiem; Libanum et Euphratem ad Septentrionem ; mare magnum , idest, Mediterraneum ad Oc- cidentem. Omittitur quartus Orientahs plagae terminus , videlicet Jordanis , quia non longe ab eo consistebat Josue, indeque Deus terram hanc ipseostendebat.

LiBANO. ] Sept. Antilibano : sed idem est mons, qui versus mare Mediterraneum velut laxiore valledividitur, et apud Tripolim Libanus, apud Sidonem Aniilibanus dicitur, ait Strabo I. 16. (Jraece AvTtitgavo; proprie idem est quod mons Libano oppositus : Antiiibanus enim apud Sido- nem ita curvatur, ut Libano opponi videatur. Lnde S. Hier. in locis Hebr. Omnis regio, ait, quae est supra Libanum ad Orientem, respi- cicns circa regioncm Damasci , quoe cecidil in

JOSUE. Cap. I. 5

sorle tribus Manasse , Antilibanus appellatur.

Porro Libanus Hebr. dicitur a pS Laban , id est albus, quod nive semper albeat in summi- tale : Item a "j''3lS:/e6rtno?i, id est, thus , quod Libanus cedrorum , pinorum, cypressorum , aliarumque resinosarum et thuriferarum ar- borum ferax sit, ait Masius et Adricliom. Liba- nus enim est omniuni SyrioD montium maxi- mus, altissimus, ferlilissimus, amoenissimus , pulcherrimus. Hinc palet cur Ecclesiasticus c. 39. IS.dixerit : Quasi Libanus odoremsuavitaiis liabete, florete flores quasi litium, et dale odorem , el frondete in gratiam, id est, ad gratiam gratis et amoenis frondibus : Et collaudate Dominum ; et benedicite Dominum in operibus suis. Item cur gloriae Ecclesiae decori vel odori Libani compa- relurlsaia 60. 13. Gloria Libani, ait, adteveniet, abies et pinus et buxus. Et c. 35. 2. Gloria Libani data est ei , decor Carmeliet Saron. Et Osee \h. 7. Germinabit sicut lilium, erumpet radix ejus ut Libani, erit quasi oliva gloria ejus, et odor ejus ut Libani. Et Cant. U. 8. Veni de Libano, sponsa mea,

Omnis terra Heth/EORum, ] idest, Chananaeo- rum. Est synecdoche. Ex una enim gentes cae- teras sex terram promissam incolentes intelii- git, sicut alibi easdem vocat Amorrhaeos, qui ex hisce septemgenlibus una tantum gens erat. Sic Genes. 27. ult. Rebecca non vult ut Jacob filius suus accipiatuxorem de filiabus Heth, sive Hethaeam , id est Chananaeam, uti explicatur c. 28. V. 1. Ita Abulensis.

Porro Hethaei progeniti et appellati sunt ab Hethaeo, filio Chanaan, filii Cham, filiiNoe, Gen. 10. 15. et incoluerunt locum , qui ab ipsis dictus est Heth in regione Hebronis. Unde ab Hethaeis hisce Abraham emit speluncam dupli- cem in Heih ad sepeliendam Saram. Gen. 22. 26. Erant autem Hethaei viri fortes, bellicosi et for- midabiles, ut et nomen ipsorumindicat. Hethaei enim Hebr. dicuntur a^nn Chiltim, id est , conierentes et pavorem incutientes. Unde apud Hethaeos erant gigantes terribiles dicli Enacim , incolaeHebronis, Numer. 13. 3^. Hethaeus quoque eratUrias, milesfortissimus, quem David occi- dit gladio filiorum Ammon, ut uxore ejus poti- retur, 2. Reg. 12. 9. Hethacos ergo hic prae cae- teris gentibus Chananaeis nuncupat, quia hi ob robur suum erant formidabiles Josue et Hebraeis, q. d. Ne timeas Hethaeos, licet giganteoset pug- nacissimos ; ego enim illos domabo, tibique subigam. Ita Masius.

USQUE AD MARE MAGNUM, etC. ERIT terminus

VESTER. ] Nota : Hi fuere ampli et vasti limiles Chananaeae a Deo Hebraeis promissi , sed eos omnes reipsa non obtinuere Hebraei, partim ob suamignaviam ; partimquia Deum suis scele- ribus offenderunt, seque ejus promissis indig- nos reddiderunt, ut patebit Judic. 2. 20.

SlCUT FUI CUM MOYSE, ITA ERO TECUM, tC adju-

vans, pro te pugnans, Chananseos percellens, tibiquesubigens, ac dividenssiccansque Jorda- nem, sicut Moses divisit siccavitque mare Ru- brum. Chald. vertit : Sicui verbum meum fuit auxilio Moysi, sic erit verbum meum auxilio tibi. Iiaque passim ipse vertit, quando in Script. di- citur Deummortalium rebus interesse, ad easve descendere, ut eis opituletur, idque facit ad insinuandam, utvidetur, generalionem verbi a Patre aeterno. Undeet Palres, utS. Jiistin.dialog. conlra Triphon. Terlull. lib. 2. conlra Marcion.

6 COMMRNTAniA

ctalii qiios in Genesi citavi, docent in Appari- tionijjus Dei, quae narrantur in veteri Tesla- niento, seniper apparuisse Filium, non Patrem, nec Spirituin sanctum , hoc est Angelum in illis apparenteni gessissc personam Filii, ut signifi- careteum quandoque in terram descensuruni, etcarnem assumpturum ad salvandum iiomi- nes.

NON DIMITTAM, NEC pERELINQUAM TE,] nisi tU Vcl

lui mc prius derelinquantj uli dereliquit me Aclian rapiens spolia e Jericliuntecontra meum praeceptum, ideoque vos dereliqui ad tempus, ac ca^dendos tradidi Chananaiis incolentibus nrboniHai, c. 7. Porro quod Josue, hoc omnibus (idelibus, juslisque Jesu Chrisli filiis promilti- lur. Unde Aposlolus Hebr. 13. 5. Sintmores, ait, sine avaritia, conlenli prcesentibus ; ipse eniin dixit : Non te deserani , neque derclinquani. Hinc otiam S. Aug. ct Conc. Trident. sess. G. c. 11. (locent hunc esse slimulum justis : Ut magis se obligatos ad anibulandum in via juslitice sentire debeant; Deus namquesua gratia semeljustificatos non deserit , nisiab eis prius deseratur.

6. Tu ENiM armissubiges, etsubjectam sorte

IJIVIDES POPULI IIUIC TERKAM, ] Ut sis typus JcSU

(^liristi, qui cceium aperuit, illudquc electis suis distribuit.

Audi S. Chrysost. hom. 8. in Acta sub flnem : Educite , ait, in belluni centum myriades, et ununi sanctum , scimasquia plura opcretur. Exiit Jesus ISave in bellum, et solus omnia operatus est stre- nue, et ita aliinihil proficiunt : muUitudo , quando voiuntatem Doniini non facit, niliil differt ab his qui non sunt. Et post pauca : Velleni, inquit, ut mullitudine ornetur Ecclesia,sed multitudine pro- hata ; si auteni hoc fieri nequit, saltem pauci illi probati sint ; hoc videtis qudd melius sit habere imum lapideni pretiosum, quain mille oboios,

7. CONFOHTARE IGITUR, ET ESTO ROBUSTUS VALDE.]

Hebr. "Txa meod, id est, nimis, hoc est, valde; oporlet enim pro lege ctDeo ultra naturae vires conari, ut legem Dei supernaturalem implea- mus ; quod ergonimisest naturee, hoc satis est, gratiae et charitali. Ingenti ergo et coelesti ro- borc opus est, ut concupiscentias, tentationes , omniaque legiDei adversantia vincamus, itaque totam Dei legem exsequamur. Qua de causa ter liic repetit Dcixs rh Confortare et esto robustus, x\l patet v. 6. 7. 9, ut iudiceteum trinosummo que robore sanciissimai Trinitalis iudigere. Ut cusTODiAS mente, et facias opere, omnem

LEGEM QUAM PR.ECEPIT TIBI MOSES. ] Intclligit lc-

gemgeneralim latam, datamque toli populo a Mose in Sina, quae Deuteronomio ceeierisque quatuor Pentateuchi libris continetur : non au- tem legem aliquam specialem Josue traditam , ut patet v. 8. Dicit tamen speciatim : Quani prce- cepit tibi, ut sciat Josue legem communem sibi praecipue, ut duci esse impositam et commen- (latama Deo, ac proinde illam sibi prae caeteris cordi et cura: esse debere, ut eam ipse primus servet, ac deindeab aliis servandam curet, id- que faciat non tam verbis et minis , quam vita et gestis, ut videlicet ipse dux populo animata et oculata sit lex, uti Cyrus ait apud Xenophoii- tem.

Nf. DECLINES AB EA AD DEXTER4M VEL SINtSTRAM.]

Primo, declinare ad dexteram, est addere ali- quid iegi ; ad siuistram vero, esl aliquid ab ea demere, aiunt Hebraei et Vatabl. Secundo, Sera- rius : dcclinaro ad dcxleram, inquit, est legemob

IN JOSUE. Cap. 1.

spes et commoda pr.-evaricari ; ad sinistram ve- ro, ob metum et minas eamdem transgredi.

Verum dicoesse Hebraismum , qui non aliud signiQcat quam recta legis via incedendumesse, ut ab ea neutram in partem quis declinet, si ad coehim pertingere velit, sicut vialores rectam regiamque viam tenent, ut ad terminum viae perveniant, ne semitis vei diverticulis in spe- ciem planioribusetbrevioribus se ab ea abduci sinant, ne in avia abducaniur, ac a termino aberrent, ut volentes tendereinJerusalem, eant in Jericho. Sic enim pcccaiores volentes per- gere in ccelum, a via legis aberrantes, in fine vitse inveniunt se in gehenna et tartaro. Pro ab ca Hebr. est, ijai3 mimniennu , id est ab eo, quod scilicet lex pra^cepit : sed mimniennu, ponitur pro njaa mimmenna, id est,. ab ea , scilicet min ^/jom, hoc est, lege. Est enallage gene- ris.

Ut intelligas cuncta qu/e agis. ] Hebr. Vt in- telligas oninia in quibus incedis, id est, omnia quae agis. Actiones enim et opera Hebr. vocan- tur viae, qui per illas quasi per vias tendimus ad felicitatem, coelum et Deum : Ut intelligas, id est, ut prudenter agas ; hoc enim est Hebr. hif^Jn haschil ; sic saepe in Proverbiis prudentia vocaiur intellectus, scientia, doctrina, sapien- lia praciica, scilicet qu« hominem ducit ad sa- lutem, ideoque beat. ^^

Hinc patet Josue a Deo electum in successo- rem Moysi, et ducem populi ob suam fidelitatem, probitatem et obedienliam, qua tum legi Dei , tum Moysi Domino suo obedierat. Unde sanctus Ephrem tract. de virtuiec. 2. Jesus, inqnit, filius ISave perfecta sua obedienlia tantum donum pro- mcruit , ul Moysis successor [ieret : nimirum, qui bene suo superiori paret, rite aliis imperat, ideoque imperare meretur.

8. NoN recedat volumen legis hujus ( Deute- ronomii et Pentateuchi, quae dedi Moysi) abore tuo : sed meditaberis in eo diebls ac noctibus,

UT CUSTODIAS ET FACIAS OMNIA qVM SCRIPTA SUNT

i.\ EO, ] q. d. Legem Dei assidue animo oreque versato ; Hebr. enim mnhaga, significat me- dilariila saepe et fervide, ut ex fervida medita- lione verba legis quasi susurrando in ore nas- cantur et ebulliant, utque illa populum tibi subditum doceas. Hinc illud : Osjusli meditabi- tur ( id est, meditato vel ex meditatione) loquitur sapientiam. Innuit Principis esse popu- lum docere legem Dei, uli fecit Moses in Deute- ronomio, ac Jagello princeps Poloniae, qui ore suo catechizando et concionando Polonos do- cuit fidem legemque Christi. Sane hfec pietas el hoc legis studium Josue ad tot tantasque victo- rias viam stravit, ut vere dixeritRab. Simeon : Exempluni legis fuit vexilluni Josue.

DiEBUS Ac NOCTiBus. J Scilicct pcr vices inter- polatas, hoc est, frequenter , diligenter, assi- due ; continuo eniin et semper meditari in legc Dei homini in hac vita est impossibile , utpole qui dormire, comedere , laborare debet. Quare iiimis stricte R. Ismael rogatus a sororis suae filio, num post Mosen evolutum liceret sibi Grae- corum scripta legere, respondit licere, dum- modo id non faceret die vel nocte. Omne enim diei et noctis lempus dandum esse legi , juxta hoc Dei praeceptum.

TuNc DiRiGEs, Hebr. n^Syn tasliach, id est, prosperabis,fortunabis,felicem fncies viAMTUAM, idcst,vitae tuce acliones ; et intelliges eam.]

llebr. S^y?r\ lascliil, id est, prudenier disponcs «;am, sive inlcUigens et prudens cris, lUi dixi V. 7. Nota hic junciam esse prudeniiam cum I)rosperitate et lclicitaie , quasi malrem cum fi- iia ; prudenlia enim aclionis prosperat, Sc^pe in liac viia , et scmpcr in fuiura ; nam eas semper dirigit ad fclicitaiem oGlernam.

9. noli timere, quoniam tecum est dominus Deus tuus \s OMPJIBUS adqu.ecumque perrexeris.] Quis enim timeat, Deo comite, imo duce ? Quare lioc singulis imiiandum est, ut sataganl in om- nibus quae agunt et deslinant , Deum habere sludii operisque sui duccm, ideoque ejus opem initio operis humili prcce efflagilent, uti ScTpe monui. Sl enhn Deus pro nobis quis, conlranos? Uoman. 8. Prseclare S. Ambros. lib. 2. Offic. c. 1. Filam beatam efficiunt , inquit , tranquilUlas conscientuv et sccuritas innoceniice. Idem lib. 2. de Jacob et vita beata cap. G. Perfecta, ait , vir- tus habet mentis tranquiilitatem el stabilitatem. Perfectorum est enimnon facile munclanis moveri , non turbari metu , non exagitari suspicione, non terrore conculi , non cloiore vexari , sed quasl in littore tutissimo , adversus insurgentes fluctus secularium proceliarum mentem immobiiem fida slatione piacidare.

11. Pr.eparate vobis cibaria, ] non manna ; hoc enim quotidie cadebat e coelo, et quotidie coUigendum erat, nec in alierum diem servari poterat;sienimservabalurputrescebat,Exodil6. Sed pulmenla et carnes ex praeda regnorum Og et Basan , v. g. oves et boves ibidem cap- tos mactate , coquite, saUte , et in vasa con- dite.

Nota : adhuc phiebat Hebrceis manna e coelo ; nam manna defecit demum 15 die mensis , cum fruges novas Chananaeae gustarunt et pos- sederunt Hebraei, ut palet cap. 5. vers. 12. Hinc ergo patet Hebraeos in deserto praeter inanna (quod multi gulosiores fastidiebant, praesertim cum per 38 annos assidue illud comedissent) , aliis quoque cibis, ut carnibus, quibus deUciosa il!a gens inhiabat, ut patet Numer. 11. 13. usos fuisse, quos manna velut pani quasi obsonium adhibebant. Id patet ex eo quod cibos hosce cmerint a vicinis Idumeeis ot Moabitis. Audi Deum Deuter. 2. 6. Cibos emetis ab eis pecunia, et comedetis. Et versu 27. Hebraei aiunt Sehon Regi petentes ab eo transitum : Transibimus per lerram tuam , pubiica gradiemur via , elc. Aiimenta pretio vende nobis , ut vescamur. Hinc ol Deuler. 29. 6. non de carne , sed de pane duntaxat et vinodicitur: Panemnon comedistis, vinum et ciceram non bibistis. Pientiores vero ex Hebraeis , aeque ac pauperiores in deserlo ex solo manna vivebant , atque in eo gus- tabant carnes , pisces , ova , et quicquidgus- lare veUent, juxta illud Sapient. 16. 20. Angelo- rum esca nutrivisti popuLum luum , et paratum panem de ccelo prcestitisti iiiis, sine labore, omne deleclamentum in se habentem , et omnis saporis suavilatem.

QUONIAM POST DIEM TERTIUM TRANSIBITIS JOR-

DANEM. ] Quaerilur quomodo hoc sit verum : nam cap. sequenti Josue misit exploratores in Jericho, qui praeter tempus itus et reditus per 'riduum latuerunt in montanis , ut dicetur cap. sequenti v. 22. quibus ad Josue regressis , ejus jussu Hebraei moverunt castra ad Jordanem , ibique haeserunt tres aUos dies, ut patet c. 3. 1. Unde ut minimum scx dics inlerccsserunt iran-

IN JOSUE. Cap. I. 7

siium Jordanis. Quomodo crgo dicilur: /jo^r ter- tium diem ?

S. August. hic q. 1. putat Josue tempus tridui hic perstilisse non ex rev(;latione el cerliludine divina , sed ex spe humana : sperabat enim co lcmporc transitum ficri posse , si exploraio- res cito rcvertissent ; sed eis tardantibus ci non redeunlibus muiala fuisse Josue consilia.

Verum facilior et commodior responsio est , si dicamus hic esse hysteron proicron , mis- sionemque exploralorum , adeoque totum ca- put secundum anteponcndum esse huic prse- ccplo Josue : voluit enim Script. prompiam obedientiam et executionem Josue verbis jus- suque Domini proxime subnectere; quomodo videlicet ipse moxtolum populum ad transituni Jordanis a Domino praeceptum et praedictum comparare se jusserit , ac deinde cap. secundo redit ad ea quae praecesserunt, quibus scilicet Josue transituni hunc particulari ratione prae- munivit. Igitur hi tres dies, de quibus hic lit mentio, iidem sunt cum illis cap. 3. v. 1. nbi dicilur Josue commoratus cum Hebraeis apud Jordanem per tres dies , ac postero die Irans- iisse Jordanem. Iia Abulensis. Et sane haec sen- tentia novo duci Josue majorem conciliat auc- toriiatem et gratiam apud suos populares, quae mullum imminuta fuissent, si in primo duciu eum falsum vel spe sua frustratum vidissent ; ac melius respondet promissioni Dei hic v. 9. et caeteris.

Hic ergo fuit rei geslae ordo : Josue peracto Iricenario luctu mortis Mosis , die tertia men- sis primi Nisan , id est Marlii, excitatus robo- ratusque a Deo , capessit populi ducatum. Unde eodem die ex Setim , ubi degebat, mittit duos exploratores, qui explorent Jericho, quac a Se- tim, teste Josepho , distabat sexaginta stadiis, id est septem millianbus Italicis , quae faciunt duas leucas Gallicas cum dimidia. Milliare fa- ciunt mille passus : leuca est iter unlus horae. Exploratores in Jericho excepti a Rahab , proditi, et quaesiti ab incolis , & Rahab occulte dimissi laluerunt in montanis per triduum ; quare rc- versi sunt ad Josue sub finem diei sextas ejus- dem mensis Nisan : quibus auditis Josue nocte proxime sequenti movet castra ex Setim ad Jor- danem, ubi tres diescommorans jubet populum parare cibaria , caeteraque ad transitum Jorda- nis ; unde postera die qui fuit decimus Nisan , divisum a Deo Jordanem sicco pede cum He- braeis transit, ut patet toto cap. 3. et cap. U. 19. sequenti vero undecimo Nisan , Josue populum circumcidit in Galgalis, cap. 5. v. 2. Mox lU die ad vesperam ibidem celebrant Pascha cap. 5. vers. 10. cumque jam fruges terrae sufficerent alendo populo, deficit manna ningere , ibidem vers. 12. die 15 Nisan , Josue jussus a Deo cir- cuit muros Jericho, per septem dies , actan- dem die septimo, qui fuit 21 Nisan; clangenli- bus tubis corruunt muri Jericho. Hebrc-ei eam ingressi succendunt , statuuntque aeternum anathema , salvant Rahab , quam Salmon fi- lius Nahasson princeps tribus Juda sibi in uxo- rem adsciscit c. 6. v. 20. et seq.

Myslice, S. August. serm. 106. de Temp. Quid est aliud , ait , dicere : Parate vobis cibum ad diem tertium, nisi Trinitatis suscipite Sacramen- tum? Post hcec Jordane transito , quasi Baptismi completo mysterio , populus Israel terram repro- missionii ingredilur.

8 COMMENTARIA

Et Rupertus hic cap. 8. censet lisec allegor. implela esse in Jesu Christo , quando die tertia rosurgens AposloHs dixit : Euntes, docele onines genles, baplizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spirilas Sancti, q. d. Ego die lertia resurrexi d mortuis , idcirco vos in morte mea terna mer- sione baptizate in nomine Palris , et Filii , et Spirilus Sancti , ut quomodo cgo surrexi a mor- tuis per gloriam Patris , ita et vos innovitate vitce (imbuletis.

ET INTRABITIS AD POSSIDENDAM TEHRAM. ] Hcbr.

nmS larescet , id est ad liceritandum , vehit avita praedia et haereditatem suam , ut scilicet lerram Chanaan a Deo vobis dalam jure quasi hcereditario possideatis. Addit S. August. ser- mon. 105. de Temp. Deum reddidisse Hebncis Chananacam qnasi jure debitam eo quOd illa , ut habet iraditio, in divisione orbis obtigerit Sem lilio Noe ; sed ejus posteros ex illa epulerunt ChanancOi. Unde Hebraei ex Sem prognati rursus «>am hic repetunt , quasi sibi ex proavo suo debitam.

12. RUBENITIS QUOQUE ET GADITIS, ET DIMIDIyE

TftiBUi Manasse , AiT : ] Hae tres tribus petierant ;i Mose portionem lerrre cis Jordanem sitse , illamque ab eo obtinuerunt ea lege, utipsi cum ccteris tribubus pergerent trans Jordanem eas- que armaii prseirent ad debellandam Chana- naeam reliquani, ut eam inter se caeierae tribus dividerent. Promiserunt id ires iribus Mosi ; Jo- sue ergo hic promissum ab eis reposcit. Vide dicta Num. 32.

13. Mementote.J Hebr. ns* zacliar, idest me- mento , 6 trina tribus , vel meminisse , sciUcet vos oportet. Est enallage , vel temporis vel numeri.

Et omnem TERRAM.JHanc scilicetcis Jordanem, in qua consislimus, quae fuit Og et Sehon Re- gum Amorrhaeorum , quam vobis Moses possi- dendam dedit.

H. Jumexta, ] pecora et pecudes. Haec enim vocant hebr. n^pa mikne , Septuag. xr/jvy; , id ost possessio, opes, substantia , quae olim con- sistebat fere in pecoribus.

TrANSITE ARMATI ANTE FRATRES VESTROS.J^n^e,

id est coram aliis tribubus, ait Masius. Simplicius alii , ante scilicet ut caeteras tribus pmecedatis , utvertit Noster c. U, v. 12. Sic enim eis animum addeiis ad invadendam et possidendam terram trans Jordanem, sicut vos eam jam possidetis cis Jordanem.

Omnes fortes manu.] Licet enim Moses ab om- nibus viris harum trium iribuum exegerit pro- missionem p.ra3cedendi caeteras tribus trans Jor- danem ; tamen permisit Josue successori suo libertatem evocandi cx eis quos vellet et quot- quot forent utiles, vel necessarii. Josueergoex ris fortiores duntaxat evocavit , quia caeteris non indigebal , ac caeteri relinquendi erant

IN JOSUE. Cap. I.

domi ad luielam terrae cis Jordanem sitse , ne a Ghananasis aliisque vicinis invaderetur,

17. SlCUTOBEDIVIMUS IN CUNCTIS MOYSI, ITA OBE-

DiEMus ETTiBi.] Patrcs horum saepe rebellesfue- rani Mosi , ideoque exclusi fuere terra promissa, ac mortui in deserto ; filii veroeorum obedien- tiores fuere Mosi , ideoque in terram hanc in- ducii sunt. Aut cerle id dixerunt illi , qui in cunciis obedierant Mosi ; si alii idem dixerint, qui subinde Mosi rebellarant , mentiuntur quidem , sed fatenlur tamen se in cunctis Mosi obedire debuisse , ac simili modo sese deinceps obedituros Josue quasi novo duci spondent.

Tantum sit Dominus Deus tuus tecum sicut FuiT cuM MoYSE.] Haec vota sunt populi , fausta novo suo imperatori succlamantis , non vero conditiones imperii, q. d. Quod ad nos altinet , obediemus tibi in omnibus : coeterum optamus ut Deus , qui te Mosis successorem delegit , omnia tua secundet, sicutcumMoseeumfecisse scimus. Ita facium. Unde Josue Hebraeis fuit quasi alter Moses.

Duxergo etpraeses uni Deo nitatur, eique per orationem etpietatem, innocentiam, obedien- tiam, sit gratus et familiaris. AudiLeonemlmp. aurea suo duci hac de re praecepta dantem in Tacticis, in Epilogo : Primum, qaidquiddic- turiis facturusve es, d Deo principium liabeat , nihilque sine iilius commemoratione ac depreca- tione agatur. Cur enim non principium reruni agendarum d Deo capiendum sit , cum Deus Pater noster^ factor, et inspector dictorum factorumque omnium, judex cogitationum omnium notionum- que cordis, nullaque creatura abdita coram eo sit , sed omnia nudata et expiicata antc oculos ejus sint, quemadmodum divinissimus Paulus lo- quitur ? Itaque prceter sententiam ejus nihil d no- bis agendum est.

Aliam deinde causam diviniorem subjicit :

Cognalio enim qucedam nobis cum illo est , talis- que affectus quaiis erga patrem esse debet ? Nam iliius munere in lucem aspectumque venimus , pro iilo et vivere et mori debemus , benignitate illius alimur, in ipso vivimus, movemur et sumus , tan- tum illi obedimus , quantum subjecti prcefecto , servi domino , magistratus regi : omnes illius sumus , qui omnem liabet imperium , nobis per il- lum oninia subjecta sunt, tum animata, tuni in- animata, nos vero illum colimus : universa bestia- rum natura d nobis gubernatur , nos vero ab illo pascimur principe pastorum , qui nostra causa nostram naturam induit. Vide plura, quibus idem stabilit etinculcat, ac demum sua Taclica ita de Deo et cum Deo includit : Vnde par est le, Im- perator, supplici mente semper Deo preces adhi- bere , et in omnibus auctori salutis , pro iis quce maxime salutaria sunt suppiicare.

COMMENTAR/A IN JOSCE. Cap. II. 9

CAPUT SECUNDUM.

SYNOPSIS CAPITIS.

JOSUE MITTIT EXPLORATORES IN JeRICHO : ILLOS EXCIPIT , ABSCONDIT , DIRIGITQUE RaHAB.

Jerichuntini rem odorati iLLos persequuntur : iLLi V. 9. cuM Rahab supplice

PACTI FIDEM SILENTII , EJUS DOMUI SALUTEM PROMITTUNT , EJUSQUE SIGNU3I DANT FU- ^ NICULUM COCCINEUM. DlMISSI ERGO AB EA PER FUNEM FUGIUNT , V. 15. LATENTQUE IN MONTIBUS TRES DIES , AC DEMUM V. 27. AD JoSUE REDEUNT , NARRANT PAVOREM JeRI- CHUNTINORUM , AC SPONDENT DE EIS VICTORIAM.

jisiT igitiir Josue filiiis Nun de Selim duos viros exploratores in abscondito, iet dixit eis : Jte , et considerate Terram , urbemque Jericho. Qui per- igentes ingrcssi sunt domum mulieris meretricis , nomine Rahab , et quie- verunt apud eam. 2. Nuntiatumque est regi Jericho,et dictum : Ecce ;viri ingressi sunt huc per noctem de filiis Israel , ut explorarent Terram. /3. Misitque rex Jericho adRahab, dicens : Educ viros qui venerunt ad 'te, et ingressi sunt domum tuam ; exploratores quippe sunt , et omnerm Terram considerare venerunt. 4. Tollensque mulier viros, abscondit , et ait : Fateor , venerunt ad rae ; sed nesciebam unde essent. 5. Cumque porta olauderetur in tenebris , et iili pariter exierunt , nescio qu6 abierunt ; persequimini cito , et comprehendetis eos. 6. Ipsa autem fecitascendere viros in solarium domus suse, operuitque eos stipula lini , quae ibierat. 7. Hi autem qui missi fuerant , secuti sunt eos per viam quae ducit ad vadum Jor- danis ; illisque egressis statim porta clausa est. 8. Necdura obdorraierant qui iatebant , et (Kjce mulier ascendit ad eos , et ait : 9. Novi quod Dominus tradiderit vobis Terram ; et- enira irruit in nos terror vester, et elanguerunt omnes habitatores Terrse. 10. Audivimus quod siccaverit Dorainus aquas raaris ad vestrum introitum , quando egressi estis ex ^gypto , et quse feceritis duobus Amorrhaeorum regibus , qui erant trans Jordanem , Sehon et Og , (|uos interfecistis. 1 1 . Et haec audientes pertimuimus , et elanguit cor nostrum , nec re- mansit in nobis spiritus ad introitum vestrum : Dominus enim Deus vester , ipse est Deus in coelo sursura , et in terra deorsura. 12. Nunc ergo juratc raihi per Dominum , ut quo- modo ego misericordiara feci vobiscura , ila et vos faciatis cum dorao patris mei ; detis- que mihi verum signura ,13. ut salvetis patrem meura et matrem , fratres ac sorores , et omnia quce illorum sunt , et eruatis aniraas nostras a morte. 14. Qui responderunt ei : Aniraa nostra sit pro vobis in mortera , si taraen non prodideris nos. Curaque tradiderit nobis Dominus terram , faciemus in te misericordiam et veritatem. 15. Demisit ergo eos per funem de fenestra : doraus enira ejus haerebat rauro. 16. Dixitque ad eos : Ad raontana conscendite , ne forte occurrant vobis revertentes ; ibique latitate tribus diebus , donec redeant, et sic ibitis per viara vestram. 17. Qui dixerunt ad eam : Innoxii erimus a jura- mento hoc , quo adjurasti nos. 18. Si ingredientibus nobis Terram , signura fuerit funiculus iste coccineus , et ligaveris eura in fenestra , per quara deraisisti nos ; et patrera tuura ac matrem , fratresque et omnera cognationera tuam , congregaveris in domum tuam : 19. Qui oslium doraus tuae egressus fuerit , sanguis ipsius erit in caput ejus , et nos erimus alieni. Cunctorum autem sanguis , qui tecura in domo fuerint , redundabit in caput nostrum , si eos aliquis tetigerit. 20. Quod si nos prodere volueris , et sermonera istum proferre in medium , erimus raundi ab hoc juraraento , quo adjurasti nos. 21 . Et illa respondit : Sicut locuti estis , itafiat , diraittensque eos ut pergerent , appendit funiculura coccineura in fenestra. 22. IUi vcro ambulantes pervenerunt ad montana , etmanserunt ibi tres dies , donec reverte- rentur qui fuerant persecuti : quaerentes enimper oranem viam, non repererunt eos. 23. Qui- I)us urbem ingressis , reversi sunt , et descenderunt exploratores de monte ; et transmisso

CORNEL. A LAriUE. TOAJ, IL 2

10 COMMENTARIA IN JOSUE. Ciip. II.

Joidane, venerunt ad Josue filium Nun, narraveruntque ei omnia qiiae accldcrant sibi. 24. A(- (jue dixerunt : Tradidit Dominus omnem terram hanc in manus nostras , et limore prostrali sunt cuncti habitatores ejus.

•l.MisiTiGiTtRJosuE FiLius NuN (Sepluag. iYflUe, sed corriiple: ex airiniiatc cnim liltera^ Grnece ^ cum /j , pro vojy corruptum est vzjvj) de Setim uuos viROs EXPLORATonEs. ] Haec verba nccienda sunt versui 9. cap. 1. ac ponenda anle vers. 10. Est enim hic hysteron proteron , ul ibi dixi ; Josue enim, excitalus et corroboratus a Deo ad invadendam Chananoeam, illico id fecit , mi- sitque exploratores in Jericho Jordani vicinam, ad eam primo subigendam. Quare: Misit igitur, hocest, viiserat igitur, scilicet antequam ju- ])eret Hebracos parare se ad transitum Jorda- nis post ires dies cap. 1. versu 10. Ponitur (!nim praeleritum perfectum pro plusquamper- fecio.

Mystice S. August. serm. 106. de Temp. Jesus, ait , duos exploratores inittit , quia verus Jesus daturus eral duo prcBcepta dilectionis, Quia et re- veraquid nobis aliud quos miltit veras Jesus nisi ut diligamus Deum, diUgamus et proximum. Dixit ergo Jesus : Prceparate vobis cibum , et estote pa- rati ad dicm tertium. Sicut enim tunc prceparatis cibis die tertio ventum est ad Jordanem fluvium ; ita et nunc in Ecclesia Catliolica assumplis spiri- tualibus cibis fidei , spei et cliaritatis , pervenitur ad Trinitaiis mysterium , et ad Baplismi Sacra- mentum.

De Setim. ] Setim erat in campestribus Moab juxta Jordanem et montem Nebo, ubi ante meii- sem moriuus erat Moses Deuter. 2>U. In Setim fornicalus est populus cum filiabusMoab etMa- dian , ibiquePhinees Israelitam cum Madianiiide fornicantem pugione confodit. Num. 25. Et hoc loco diclffi sunt arbores Setim , quarum ligna sunt omnium levissima , nitidissima et pulcher- rima , et qu.e putredinem uon sentiunt : unde ex iis cunctae tabulae arcee , tabernaculi et tem- pli factae sunt.

Duos. ] Rabbini dicunt , vel potius fabulantur hos duos fuisse Phinees et Galeb ; sed quis cre- dai Phinees jam Pontificem a Deo designatum , etCaleb auctoritate et annis gravem , adtantum periculum electos ? Prsesertim cum Septuaginta Romae correcti eos vocent vsavtjxoj; , id est , juve- nes , ei ita vocantur cap. 6. versu 23. in He- l)rseo.

L\ ABscoNorro. ] Hebr. ©nn cheres , id est , tacite , occulte ; ila Chald. tum ne eos incar- cerarent et occiderent hostes Jerichuntini : tum iie id scireni sui Hebraei , qui uli ante 38 ob missos exploratores murmurarant ; ila nunc rursum facile murmurare potuissent. Adde in rebus arduis, praesertim bellicis , summa expe- ditionis saepe consistit in secrelo arctissimo. Facile enim a civibus res secreta ad hostes ema- nat. Ita Cajet. Masius et Serarius.

Babbini rb clieres interpretanlur mutum vel surdum aut figulum, quasi jusserit Josue explo- raioribus ut se simularent surdos et mutos , ut- pote linguae Chananaeorum ignaros , vel ut alii figulos , quodque ferrent vasa fictilia , quasi ea vendituri in Jericho. Sed haec sunt Rabbino- rum commenta et fabulae. Verisimilius dicerent eos simulasse se esse rusticos. Sic enim explo- ratores solent ut rustici , qui libere urbes ingre- diunlur, incedere, acmachinationcs suas simu-

lalione rusticitatis obtegere. Nam radix W\n cliaras per scin significat non tantum lacere et obsurdescere , sed ciiam arare et fabricare : ^yin clieres vero per sin significat lesta et vas fictile.

GoNsiDERATii; terram, ] non tantum Chana- naeam , sed Jordani vicinam , quam proxime iransito Jordane invadere destino , an scilicet munila sit, an incolaj sint bellicosi, an animali et paraii ad praelium nobiscum ineundum, eic. Sic Leo Imper. suo belli duci ita praescribit in Taciicis cap. 13. n. 2. Exploratoribus et speculu- toribus sedulo hostium statum exquires, quinotent illorum quanta multitudo , qualis acies ; itaque te adversum eos prceparabis , ut ne subito ac de improviso invadare ab illis. Et cap. 20. n. 178. Si quid clam liostes facere volueris , vei castra mo- vere, vel aliquid atiud gerere, nuUi lioc consilium , nisi uni alicui ex prcefectis credas : talibus enim temporibus permuiti sunt , qui remunerandi cupi- ditate consiUa tua hostibus prodituri sunl. Eodem- que c. n. 216. Quoniam venator bonus lupos et vulpes artificio venatur, sic et tu hostium specula- tores soiertia capies. Si enim exlra vaUum tuum custodias locaveris, deindejusseris ut utrumquem- que ignotum teneant, et inierrogent , neque dimii- tant priusquam prcefecti nomen et contubernii unde sit , et tesseram ejus contubernii commemo- raverit, et eos qui luecfacere nequioerint explora- veris quinam sint , facile speculatores iUorum in- venies.

Solerter quoque Vegeiius lib. 3. de re milii. c. ult. huncexploratores deprehendendimodum suggerit: Cum explorator hostium, inquit, laten- ter aberrat incastris, omnes per diem ad tentoria sua redirejubeantur, et statim deprehenditur ex- piorator ; quia non habet lentorium.

Urbemque Jericho,] q. d. Praecipue et prae aliis locis lustrate urbem Jericho. Id jubet, quia Jericho in regione illa erat urbs primaria Jordani vicinissima , et munitissima. Similes phrases sunt 3. Regum 11. 1. Rex Saiomon amavit mulie- res alienigenas, et (id est , sed praecipue ) fiiiam Pharaonis. Ps. 17. 2. Eripuit eum de manu hos- tium, et de manu Saul, scilicet praecipui et acer- rimi sui persecutoris. 2. Reg. 2. 30. Defuerunt de pueris David decem et novem viri, excepto Azaele , omnium primario, Marci 16. versu 7. Dicile discipuUs , et (id est , praccipue ) Petro.

Porro Jericho olim urbs fuit magna , popu- losa, unde et suum Regem habuit ( ut patet V. sequenti) , sita in regione campeslri et pin- guissima. Ibi balsamum , quod est iiquor odora- tissimus, praestantissimum provenit , niisquam alibi. Abundat rosetis , cannismellis, palmetis, unde et civitas palmarum appellata est : ut vi- deatur fuisse mundi paradisus. Distaf, teste Jose- pho libr. 5. belli cap. li, a Jordane sexaginla stadiis, hocest, septemmilliaribus Italicis cum dimidio , quae leucas Gallicas unius horae duas cum media efficiunt : distat a Jerusalem stadiis 150, hoc est milliaribus Italicis octodecim cum dimidio , quae faciunt leucas Gallicas sex cum quadrante. In Jericho hospitatus est et habitavit Elisaeus 6. Reg. 2. Ibidem Christus Zacchaeum e Sycomoro vocavit, Lucae 19.

COMMENTARIA IN JOSUE. Cap. II.

11

Dicla csl Jericlio vel a mi iureach , id est , Luna, quoclLui)3e nascenlis formaiii habeat pla- niiics illa , quae ainbit Jerichuulem , ita Arias Montanus ; vel a rm ravach, id est dilatare, quOd iu latissimo sita sit campo; vel a m reach, id est , odor, quod suavissimum balsami, mel- lis, rosarum, etc. expirel odorem. Ita Josephus, Masius, Pagninus.

Symbolice, Jericho typus est mundi, qui in- siabiiis esl, et mulatur ut Luna ; ac laiissimus est, et odoratas delicias suis amatoribus exhi- bet , sed quae illico instar odorum et vaporum ovanescunt. Unde Jesus ex ea Zacchaeum ad se advocavit, docens contemnere mundana , et ambire ccelestia utpoie prcestanlissima, et in aeternum duratura. Ita S. Gregorius, Rupertus ei alii.

Qui PERGENTEs ( vcl uatatu , vel vailo , ut in- nuitur v. 7. vel scapha Jordanem Iransmilten-

les) , I^GRESSI SUNT UOMTJM MULIERIS MERETRICIS

NOMiNE Rahab. ] Pro merelricls Hebr. est nJTT

zona , quod et cauponariam sive tabernariam ,

ut veriit Chald. etRabbini, et meretriccm signi- lcr, dum verlil

lical. Meretricem hic verlunt Septuag. et cum scondit.

lalem eam nuncupet S. Paulus Hebr. 11. 30,fieri

potesl ulRahab et cauponaria et meretrix fu^f'ii.

S;epe enim femina; marito carentes , quse publi-

cis hospiliis dant operam, fornicalionis subeiiiit

|)ericulum j aut cerie suspicionem : licet noslcr

Serarius in Tobia3 6. c. 1. q. 3. multis contendat

biuni triginla nomiiumlur Rcgos , quns Josuc devicil. Rex ergo hos duos peregrinos censuit esse HebrEBOs et exploralores : pavidis enim tempore belii omnes sunt suspecli ; suspicio- nem auxit peregriua illorum vestis , lingua el mores.

h. TOLLENSQUE MULIER VIROS ABSCONDIT. ] Ex

Hebrseo clare cnm Vatablo sic verlas : Acceperat autern mulier duos iltos viros , el abdiderat illum ( id est, unumquemque illorum seorsim , ait Arias); abdiderat autem illos Rahab, antequam regii nuniii eos qusesituri advenirent, cum au- diii mussitarc vicinos , duos illos peregrinos ad se divertenles esse exploralores, aut alio in^ dicio, vel cerie probabiii suspicione conjecit, duorum horum ad se advenlum Regi nunlian- dum fore. Quare conjiciens delalionem hanc , meluensque inquisitionem et scrutinium domus suae, prudcnler illud praevcnit, et exploratores abscondit : ac forle regiis nuniiis ad scruti- nium advenlanlibus , ipsa adhuc occultandis exploratoribus occupabalur; idque insinuat Nos- Tollensque rnulier viros ab-

Porro Rabblni quod est in Hebraeo : Abdidit illum, in singulari , sic explicant , qu6d Rahab unum dunlaxat absconderit , scilicet Caleb ; Phinces enim ei responderit: Ego sum sacerdos ; sacerdotes vero quippe Angelorum similes , si vo- lunt , aspeclabiles sunt ; si nolunt, cerni nequeunt.

illo aevo non fuisse in usu cauponas, nec hos- Itaque solum Caleb, non vero Pliinees a Rahab

pitia publica. Quare certum est Rahab meretri cem fuisse , incertum an fuerit cauponaria. Prudenti sane consilio , Deique duciu explora- tores hi domum Rahab adierunt , ubi occullis- sime latilarunt, utpote portae vicinam, et muro nrbis adhaerentem. Erat ergo illa eis ad quies- cendum el lalendum, aeque ac ad effugiendum, si res posceret, opporlunissima. Ita Arias, Vatabl. Masius et alii.

NOMiNE Rahab. ] Rahab Hebr. idem est quod dilatatio, vel se dilatavit , uli fecit ha?c , cum nupta Salmon , Davidis , Salomonis , Regum omnium , ipsiusque Chrisli effecta est ma- ler, de quo paulo post plura. Porro Rahab hoc lempoie fuisse inquitlorniellus IZi, vel 15 anno- rum , aeque ac ejus maritum Salmonem : nam sub annum .Tlatis cenlesimum genuerunt Boos proavum Davidis, ut patebil in fine libri Rulh ; sed hoc difficile est crediLu : unde illud exami- nabo cap. G. 55. Notat S. Hieron. in c. 1. Matth. in genealogia Chrisli non nisi infidelilate^vel luxu

fuisse absconditum arbilrantur ; sed haec Rab- binorum commenta solita sunt fabulonum islorum figmenla. Probabilius Philo , non ille celebris , sed Biblicarum anliquitatum scrip- tor obscurus (Hebraeus tanien), ait hos explo- ralores fuisse duos filios Caleb, scilicet Cenez et Seeniamian. Unde id habeat ignoro.

5. Nescioquo ABiERUNT.]Menlitur vaframulier. Calvinus hiceiid vitio tribuit, sed ifa ut virtuli hospitalitatis admistum , ei non fuerit ad cul- pam imputatum. Sed hic esl error in Deum blasphemus. Facit enim Deum quasi caecum , qui sinat sibi obduci velarique oculos , ul vi- tium non videal ; aut malorum Symmysien et socium , qui vitia non censeat esse vitia , neque ea vitio vertat. Fuit tamen mendacium lioc non perniciosum , sed ofliciosum , ideo- qne veniale, praeserlim in femina rudi et pa- gana , qu;e sibi persuadebat mendacium hoc casu esse licitum , imo honestum , utpote neces- sarium ad salvandos hospites. Nec id mirum ,

ria infames nominari feminas , scilicet Ruih , cum olim Plato , Origen. S. Hieron. Chrysost. Thamar et Rahab, ut qui, inquit, propter pecca- Theodoret. Theoph. Cassian. aliique plures tam lores venerat, de peccatoribus nascens omnium peccala delcret. Ita quoque S. Ambr. Chrysost, I-nthym. et alii,

Excepit Rahai) exploralores Hebr.-eorum, illu- mmata etimpulsa a Deo, quasi divini consilii in Chananaea fideli populo subigenda procurato- res. Intellexit enim Denm in hac re velle uti sua opera, ac proinde velle ut ipsa eos exciperet , iiosconderet et dirigeret : quare ipsa debnit pa- lereDeo, et cives impios palriamque suam Dei populo iradere, et ut ila dicam prodere ; siciit Anraham debuit Deo jnbenil immolare suum Jsaac.

5. MisiTQUE Rex Jericiio ad RAiiAR.]/?exJdcst regulus, dnx, princcps uibis Jericho. Tuncenim singulce urbes suos habebant Reges , id e I.cctores el Duces. Unde cap. 12. 9. trigitua u

est r-

Christiani, quam Geniiles, censuerunt menda- cium subinde esse licilum , illoqne ulendum esse quasi helleboro, uli ostendi in mendacio obsielricum, Exodi 1.

Porro Abulens. hic quaest. 30. censet Rahab a Deo moiam fuisse ad peccatum veniale , scili- cet ad mendacinmhoc officiosum; Deus enim, inquit, potest movere hominem ad peccandum vcmialiter, propler magnum bonum , quod indo S( quiiur, el ne in majora peccataincidat. Simili modo, inqnil, si quis alterum qnaerat ad mor- lem injustam, et alius simplici mendacioejus vifam conservare possit , debet conservare , et si mentiri recusaverit , alius injuste per- ibit.

Verum haec sunt falsa et paradoxa. Deus enim nullius peccafi potest esse auctor , cum sit

12

COMMENTAUIA

summc purilas , veritas et sanctitas. Rursum nieniiri non licet , etiamsi inde toiius mundi salus sequeretur. Non enim sunt facienda mala ut eveniant bona, ait Apost.nec mendacium ne- cessarium est ad salvandam alterius vitam ; po- test enim quis in tali casu uti amphil)ologia : et si nccessarium esset , non tamen mentiri liceret : quia mendacium intrinsece malum et peccaium est, quod nullo casu facerelicet.

Dices : Hoc mendaeium erat in exitium suoe gentis , quam prodebat Hebraeis hostibus ; ergo erat perniciosum. Resp. mendacium hoc fuisse quidem damnosum Chananaeis el Jerichunlinis; lamen quia Rahab Dei instinctu certo sciebat illos ob sua scelera a Deo esse proscriptos et exitio addictos, adeoque Hebraeis cum suis pos- sessionibus deditos, non debuit illa , nec potuit nisi improbe patrocinari causae injustae Jeri- chuntinorum, et causae , belloque justo et pio HebrcTeorum adversari , ac Deo ipsi reluctari. Quin vero ut Deoobediret, cordata admodum fide et pietate , morlis discrimine fortissime et ^sanctissime se objecit , ut ab ea meriio eam laudet Apostolus Hebr. 11. 31, et operibus hisce justificatam esse asserat S. Jacobus c. 2. 55. Quare ipsa illuminata tactaque a Deo , a libi- dine sua per poenitentiam et castitatis propo- situm ad Deum sese convertit , factaque est Hebraea et sancta, adeoque hoc generoso hos- pitalitatis actu , quo Hebraeis ingressum in Chananaeam patefecit, se nobilitavit, Hebraeos- que sibi adeo devinxit, ut ob hanc ejus benefl- centiam Salmon princeps tribus Juda eam in conjugem acceperit , ex eaque prognati sunt omnes Principes et Reges Juda , ac tandem Chrislus ipse , ut patet Matth. 1. ubi ipsa no- minatur, et prae aliis feminis ponitur in Genea- logia Ghristi ; quia videlicet fuit alienigena et meretrix, et quia depopulo Dei optime merita. Licet enim esset alienigena , tamen jam con- versa ad Judaismum duci potuit in uxorem a JudoBO Principe. Talium enim connubia non ve- tantur Deuter. 7. v. 3 , sed alienigenarum dun- taxat persistentium in idololatria , ut patet ibi- dem V. k.

Hebraei tradunt Rahab hac fide et pletate promeruisse, ut octo Prophelae et Sacerdotes ex <'jus stirpe procrearentur , scilicet Jeremias , HelciaSj Suraias, Maasias, Baruch filius Nerie, Hanameel , Sellum , Ezechiel et Huldam. Fuit llanameel filius Sellum patrueh's Jeremiae. Rur- sum iidem numerant novem feminas gentiles , quae maritis Hebroeis nubentes, vel Hebraeis ad- ha^rentes , ab iis conversoc fidelem magnam- que sobolem procrearunt, scilicet Agar jEgyp- liam uxorem Abrahae , Asenelh uxorem Joseph, Sephoram Madianitidem uxorem Mosis , Sepho- ram et Phuam obsletrices , quye infantes He- l)raeorum a caedePharaonis servarunt, Exodi 1.15. Pharaonis filiam , Rahab, Ruth et Jahel. Porro S. August. lib. contra mendacium c. 15. Quod scriptum est , inquit, Deum bene fecisse cam {Iebr(Sis obsietricibus , et cum Raliab Jerichun- tina meretrice, non ideo factum est , quia men- titce sunt; sed quia in homines Dei misericordes fue- runt. Non est itaqae in eis remunerata fallacia,sed benevolentia : benignitas mentis, non iniquitas mentientis.

6. IN soLARiuM. ] Hebr. Jiigag , id est tectum, ui vertit, Chald. et Septuag. quod in Juda?a erat planum, ut in eo ambularc, cubare, sedere li-

IN JOSUE, Cap. H.

ceret. Vide dicta Deuf. 22. 8. Dictum solarium , quia soli expositum. Tropol. Orig. hom. 3. in Jo- sue : f/od?, iuquit , susceptos eos in superioribus collocat ; atqae in editis et excelsis fidei 'consli- tait sacramentis. Nemo enim qui a Jesa mittitur, imenitur deorsum et humi jacens , sed in superio- ribus permanet.

Operuitque eos sriPULA LINF. ] Hebr. in linis ligni, sed Hebraei liua ligni vocant lina lignea , sive quae lignescunt, puta lina , quae integra canna conslant , quod Laline Latinus interpres clare expressit , verlens stipula lini. Nam ligni nomen Hebraei tribuunt etiam plantis , ut juuco, hyssopo, lino, quae calamo suo sensim dures- cunt, et lignescuni ut patet 3. Reg. U. 33. Temere ergo Masius hiccarpit nostrum Interpretem. Illi enim favent Chald. et Josephus, qui vertunt lini fascicuios. Et Pagnin. vertens cuimos lini ^ et Ti- gur. veriens, caaliculos lini. Hic versus explicat versum 4.

9. NOVr QUOD DOMINUS TRADIDERIT VOBIS TER-

RAM. ] Tradiderit,id. esttradere decreverit, assig- narit, donarit , ac reipsa mox iraditurus sii. Noverat hoc Rahab partim ex miraculis et por- tentis, quaeDeus pro Hebraeis pugnans operatus erqt,; partim ex Dei ipsius instinctu et revela- tione.

Quaeres qua lingua Rahab cum Hebraeis ex- ploratoribus coUocula sit. Resp. sua , id esi Chanan£ea. Hancenim calluisse videntur explo- ratores; imo haec ipsa Hebraicae erat afiinis et vicina, ut patet ex nominibus quibus Chananaei suas urbes et homines vocitarunt, qualia sunl Salem , Sichem , Jericho, Cariatharbe, Bethleem, Melchisedec, AdonisedecRahab, Abimelech,etc. Haec enim Hebraea sunt. Pluribus id probat Sera- rius, hic q. 25.

Elangiierunt. ] Hebr. m;n)33 namoggum, id est,instar cerae liquefactisant, Aissoluli et tabe- facti sunt: pavor enim ingens liquat, enervat et dissolvit omne robur , omnesque animae et corporis vires. Chald. fracti sunt. Vatab. Conster- nati sant metu vestri , hoc est panico terrore acti quasi colliquescunt. Septuag. vers. 11. ver- tunt c^sTTnfj.zv , id est obstupuimus , extatici facti sumus, extra nos rapti defecimus, emoti sumus e mente nostra. Pavor enim facit inopes consi- lii , emotae mentis , et quasi amantes.

10. Quos interfecistis. ] Hebr. C3m2Jinn hecheranthem , id est anathema fecistis , ana- thematizastis, id est velut anathema, id est hos- tiam Deo et justitiae vindictaeque divinae con- secratam immolastis et occidistis. Vide dicta Levit. 27. 28.

11. DOMINUS ENIM DeUS VESTER IPSE EST DEUS IN COELO SURSUM, ET IN TERRA DEORSUM, ] q. d.

Deus vester solus est Deus verus,.qui ccElum ei terram aeternis regit imperiis , 'et ubivis loco- rum operatur ea quae volueriL Hebr. enim est Elohim , quae vox significal Deum qua guber- natorem rerum omnium. Sensus est, q. d. Cum Deus verus pro nobis pugnet , nec Chananaei , nec quis alius illi vobisque obsistere poterit , aut vos possessione terrae hujus arcere , uli sat arguit illis injectus a Deo pavor, qui eos alioqui fortissimos , imbelles et enerves reddidit. Chald. vertit : Et qaod Dominus Deus vester sit Deus , cujus divinitas est in coelo supra , et dominatur super terram sabter. Hoc est quod ait Moses Deuter. 33. 26. Ascensor cceli auxiliator tuus. Magnificentia ejas discurrunt nubes, habitaculum

COAlMENTARlA

ejus siwsum , et subter brachia sempiterna ; eji- ciet II facie tua inimicum , dicetque : Conterere ; ubi plura hac de re dixi. Rahab ergo ^iarlim ex niiraculis et prodigiis , partim ex Dei illusira- lione, cognovit idola Chananaeorum esse deos falsos fictosque , solum aulem Deum Hebraeo- rum esse Deum verum (Hebr. enim estJeliova), ideoque in eum credidit, speravit , dilexil , ac |)oenitens peccalorum suorum veniam ab eo flagitavit ; itaque justificala est , uti docet Apostolus Hebr. cap. 11. 31. et Jacob. c. 2.25. lU. Anima nostra sit pro vobis in moutem ,] hoc est pereat anima nostra , id est, pereamus nos , Deus nos perdat , vel terra nobis dehiscat, si vobis Hebrsei nocuerint. Jurant enim , uti pe- lierat Rahab , juramenio exsecratorio, ut patet versu 17. Sciebant enim id Josue et Hebrseos ratum habiluros, imo illi pro tanto hospitali- latis , qua aditus in terram promissam pande- l)atur, officio, gratias acluros , ac majora be- neficia illi relaturos. Sciebant pariter legem Dei jubentis omnes Chananaeos occidi , non in- leUigi de ea quae tam amice Hebrseos excepe- rat, eisque viam in Chananaeam ad tot victo- rias aperuerat. Hoc enim eis epiikia dictabat ; Chald. vertit : dnimcB nostrce tra,ditce sunt pro animabus vestris. Clare Vatabl. Animas nostras pro vobis morli devovemus prcestituros nos benefi- cium et fidem tibi; quod sicexplicat, q. d.Serva- bimus vos etiam, si nobis sit moriendum. Sed prior expHcatio est germanior.

FaCIEMUS IN TE MISIi;RICORDIA.M ET VEUITATEM, ]

veritatem , id est aequitatem et fidelitatem , ut verlit Valab. oflicium scilicet oflicio reddendo, et fidem salutis quam tibi dedimus reipsa prae- stando. Est enim veritas justitiae , uti est lo- qiielae, ut bonum quod vere promisimus vere praestemus, de qua ait Joannes in Evang. c. 8. lUe (diabolus) in veritate, id est, in fide et obe- dientia Deo promissa non stetit. Et in epist. 3. In veritate ambulas. Et alibi : Dominus aspicit veritalem. El: Universce vice Domini misericoi'dia et veritas.

15. Demisit ergo eos per funem de fenestra. ] Sicui Paulus Damasci e fenestra demissus estin sporta , cujus hi exploratores fuere typus et fi- gura, Actor. 9. 25.

DOMUS ENIM EJUS H/EREBAT MURO. ] Scptuag.

Quoniam domus illius erat in muro , et in muro ipsa kabitabat. Quod Romae quoque et alibi sit, ubi summa est pax : nam tempore belli idperi- culosum est ; per domos enim muro haerentes exploratores , iiostesque ipsi secure in urbem ingredi et egredi possunt.

16. Ad montana conscendite, ] quasi ad avia et semota. Mystice Origen. Apostolis , ait , jus- sil Christus coelestia praedicare , quasi dicat : Nolile per valles incedere , humilia et dejecta refugite, excelsa et sublimia docete.

Innoxii erimus a juramento hog quo adjurasti ( ita jurare fecisti, sive ad quod nos adegistl. Iia Pagnin. etVatabl. ) nos.

18. Sl INGREDIENTIBUS NOBIS TERRAM , SIGNUM

FUERiT FUNicuLus iPSE cocciNEus. ] Ita lcgunt He- braea, Chald. Septuag. et Romana sine nega- tione ; Complut. tamen et alii legunt cum ne- gatione :'Signum non fuerit. Sensus ergo est, q. d. Innoxios non praestabimus , fidemque noslram liberabimus ab hoc juramento , quojuravimus te tuosque servare , si funiculum istum alliga- vcris ad fenesiram , ut ex co quasi signo domum

Ii\ JOSUE. Cap. II. " 13

tuam omnes Hebraei a caeteris internoscant , sciantqueillam esse quam servaturos nos jura- vimus. Ila Vatablus.

Verum quia Hebr. DiipD nekiim , id est , in- noxii , potius significat immunes , et obligalione juramenti solutos , sive ut vulgo dicunt deobli- gatos , ut patet vers. 19 et 20; hinc ex Hebraeo hic videtur esse sensus , q. d. juramento nostro liberi solutique erimus , si duo quoe jure exigi- mus non servaveris. Exigimus enim primo, ut funiculum islum nobis pro signodes , tuam esse domum ; secundo , ut luos cognatos omnes in luam domum congreges , itaque sciamus esse tuos non aiienos ; si haec duo non servaveris , juramento nostro nos soluti erimus : sin serva- veris , eo obligatos nos censebimus , illudque sancte servabimus. Unde Complut. aliique, ut dixi, pernegationem legunt : Innoxii erimus, eic si signum non fuerit funiculus iste.

FuNicuLus (Hebr. funis ) coccineus : ] Iste sci- licet qui hic se oculis nostris offert. Alii : Iste , scilicet quo nos per murum demisisti , utidem funis crassior quo exploratores e manu Chana- naeorum liberat ,' Rahab quoque eorum libera- tricem de manu Hebroeorum liberaret. Explora- tores dant signum funis , quod petierat Rahab vers. 12, quodque antequ^m amuro dimitteren- lur dare debuissent , sed id eis ob periculum turbatis animis tum non occurrebat , cum omnes ad periculi fugam per securam e fenestra de- missionem toti inienderent.

Coccineus. ] Dei providenlia id facium , ut per eum , utpote rubeum Christi sanguis reprac- sentaretur. Unde S. Ambros. lib. 5. de fide c. 5. censet Rahab hoc coccineo fune significare vo- luisse passionem Christi , cujus fide et meritis liberabatur a morte animae et Corporis. Audi eum 1. 5. de fide cap. U. sub finem : Fidit lioc me- retrix , et qucn in excidio civitatis remedia despe- raret saUuis , quia fides vicerat , signa fidei atque vexiUa Dominicce Passionis attoUens , coccum in fenestra ligavit , ut species cruori myslici , quoi foret mundum redemptura,vernaret. Ita foris Jesu nomenfuit prceliantibus advictoriam , intus spe- cies Dominicce Passionis perecUtantibus ad salu- tem. Unde quia inteliexit Raliab cccleste mysterium dicit Dominus in Psalmo : Memor ero Raliab et Rabylonis scientibus me.

Sic et S. August. in Psalmo 86. Memor ero, in- quit , Raliab. Quce est ista? Meretrix iila in Hie- riclio , meretrix quce suscepit nuntios , et aliavia ejecit , quce prcesumpsit in promissione , quce ti- muit Deum cui dictum est ut per fenestram mitte- ret coccum , id est , ut in fronte haberet signum sanguinis Cliristi. Salvata est ibi , et Ecclesiam gentium significavil. Unde Dominus superbientibus Pliarisceis dixit : Amen dico vobis , pubUcani et meretrices prcecedunt vos in regno coclorum. Prce- cedunt , quia vim faciunt. ImpeUunt credendo , et creditur fidei, nec obsislere potest quisquam ; quia qui vim faciunt, diripiunt iUud. Sic et S. Hier. ep. 2. ad Nepotian. muliis docetcoccineum esso symbolum sanguinis Christi , aeque ac charitatis ignitae , qua ardebat Rahab. El Orig. hic hom. U. sanguis Christi est signum redemptionis , in- quit in domo Rahab , id est, in Ecclesia.

Et omnem cognationem tuam , ] puta non so- lum parentes , sed avunculos , maierteras , patrueles , imo et afTines , scilicet cognatoruni uxores et cognatarum maritos ; hi cnini per uxores el maritos pcrliiiebant ad Rahab , ejusque

ia COMMENTARIA IN

censebantur cognali. Negathoc Abul. quaest. 55. ro quod vers. 13. Rahab solos fratres suos ei so- rores petierit liberari. Sed immerito , nam no- mine fratrum et sororum nepotes et cognaii apud Hcbr. intelligunlur ; quos enim ibi fratres vocavit , hic cognatos vocat.

19. SANGIJIS IPSIUS ERIT IN CAPUT FJUS. ] Sun-

guis , id est , culpa sanguinis sui effusi in ipsum- met recidet , q. d. Ipse sua culpa peribit , non uostra , quia pacta non servavit.

20. MuNDi, ]id est, liberi , et juramenti obli- gatione soluti.

21. DiMiTTENSQUE , ] puta valedicens eis , v. g. dicendo : lle in pace , vel Pax vobiscum ; jam onim funiculo eos per murum dimiserat : hic ergo dimissis valedicit.

22. Pervenerunt ad montana, et manserunt iiuTRES DiES , ] non integros, sed dimidiatos vel iiichoatos. Nam die tertio mensis Nisan sive Martii, missia Josue lustrarunt Jericho , ethos- pitati sunt apud Rahab ; sed cum illico eorum adventus nuntiatus esset regi , illeque eos in- quiri juberet , Rahab eadem nocte eos per mu- I um demisit : Demissi et dimissi latuerunt in montanis ad ires dics , sciUcet die quarta , quinta et sexla Nisan , sed inchoata; nam dic sexlo ad vesperam redierunt ad Josue. Quare non videtur verum, quod scribit Josephus , eos post ingressum suum in Jericho , sequentem diem totum insumpsisse in exploranda Jericho , sic enim proditi et capti fuissent , et satis ex Rahab intellexerunt metum stalumque uibis , ut tanta lustralione non esset opus , pra3sertim in tanto periculo , omnium ocuiis in eos inlentis. Nam ob viciniam llebrseorum omnes Jcrichuntini erant conslernati , et quasi exanimati , ut ait Rabab: quare urbem suam clauserunt et arctis- sime custodierunt , singulos ingredientes exacte inspiciendo et examinando , ac nominatim pe- rcgrinos , eorumque nomina ad Regem defe- rendo , uli fieri solet singulis diebus ad vespe-

JOSDE Cap. III.

ram in urbibus , qusc vicinuni hostcm meluunt. Si quis nolit hisce lemporis angustiis arctari , malitque tres dies integros latebrarum acci- pere , dicat exploratores a Josue fuisse mis- sos , venisseque in Jericho non tertio die Nisan , post expletos 30 , dies luclus ob mortem Mosis ; sed ante eos expletos die primo Nisan, ita ut secundo die Jerichuntem explorarint , tertio die redierint , latuerintquo in montibus ires integros dies , ac die sexto reversi sunt ad Josue. Ita ex Lyrano et Masio Salianus.

2/!i. Et timore PROSTiUTi. ] Hcbr. Timore lique- facti. Vide dicta vers. 9.

AUegorice S. August. Origen. Rupertus : Ra- liab , inquiunt , repraeseniat Ecclesiam Gen- tium ; primo , quia sicul ipsa , ait Rupert. c. 10. prius erat proslibiilum da;moniorum et lupanar dolorum, sed ex infuleli et incesta per recep- tionem exploratorum Hebraeoriim facta est fi- delis et casta ; sic genies idololatrse et impurae, per receptionem Apostolorum , factaesunt Chris- tianee et sancta3 ; secundo , sicut Rahab per funiculum coccineum , sic Ecclesia per sangui- nem Chrisli salvata est ; tertio , Rahab servavit omnescognatos , ilaque, utvidetur, omnes ad fidem et cullum veri Dei HebivTGorum adduxil ; unde et Rahab Hebr. idem est quod dilalatio : sic Ecclesia per omnes gentes se dilatavit ; quarlo, extra domum Rahab omnes occisi sunt; sic extra Ecclesiam omnes pereunt , nullique salus conceditur ; quinlo , Rahab justificala est per fidem et hospilalitatem , sic et Ecclesia per fidem etcharilatem.

Tropol. Rahab est omnis peccatrix et pceni- tens instar Magdalenae , qua^ per Josue et ex- ploralores , id est , per Jesum et viros Aposto- licos , ex luxuriosa , fit casta et sancta , ideoque ab excidio gehenuie servatur , imo et alios ser- vat , dum eisdem poeniteniiam et puritatem suo verbo et exemplo persuadet.

CAPUT TERTIUM.

SYNOPSIS CAPITIS.

JORDANEM MIRACULOSE DIVISUM , DUCK ARCA FOEDERIS PR^EUNTE , SICCO PEDE

TRANSEUNT HEBRiEI.

1 . S^^^^^^^^SGiTUR Josue de nocte consurgens movit castra ; egredientesque de

Setim , veneiTint ad Jordanem ipse et omnes filii Israel , et morati sunt ibi tres dies. 2. Quibus evolutis , transierunt praecones per caslrorum medium , 3. et clamare coeperiint : Qiiando videritis arcam foederis Do- mini Dei vestri , et sacerdotes stirpis Leviticse porlantes eam ; vos quo- que consurgite , et sequimini praecedentes : h. sitque inter vos et arcani spatium cubitorum dutim millium , ut procul videre possitis , ct nosse per quam viam ingrediamini ; qiiia prius non ambulaslis per eam ; et cavete ne appropin- <juetis ad arcam. 5. Dixitque Josiie ad populum : Sanctificamini ; cras enim faciet Dominus inter vos mirabilia. 6. Et ait ad sacerdotes : ToHite arcam foederis , et praecedite populum. Qui jussa complentes , tulerunt , et ambulaverunt ante eos. 7. Dixitqiie Dominus ad Josue : Hodie incipiam exallare te coram omni Israel , ut sciant quod , sicut cum Moyse fui , ita et tecum sum. 8. Tu autem praecipc sacerdotibus , qui portant arcam foederis , et dic eis : Cum ingressi fuerilis partcm aquae Jordanis , stale in ea. 9, Dixitque Josue ad filios Israel :

15 In hoc , inquit , scielis

COAnjnNTAniA IN JOSUE. Cap. III. Acccdilc huc, et audite verbum Domini Dei veslri. 10. Et rursum (luod Dominus Deus vivens in medio veStri est , et disperdet in conspectu vestro Cha- nanceum et Helhaeura , Hevreum et Pherezaeum , Gergezaeum quoque et Jebusaeum , et Amorrhc-eum. II. Ecce arca foederls Dei omnis terr.ne antecedet vos per Jordanem. 12. Pa- rate duodecim viros de tribubus Israel , singulos per singulas tribus. 13. Et cum posiie- rint vesligia pedum suorum , sacerdotes qui porlant arcam Domini Dei universse terrae , in aquis Jordanis , aquee i\i\x inferiores sunt decurrent atque deficient : quae autem desuper veniunt , in una mole consistent. 44. Igitur egressus est populus de tabernaculis suis , ut transiret Jordanem ; et sacerdotes , qui portabant arcam foederis , pergebant ante eum. 15. In<^ressisque eis Jordanem , et pedibus eorum in parte aquse tinctis ( Jordanis autem ripas alvei sui tempore messis impleverat ), 16. steterunt aquse descendentes in loco uno , et adinstar monlisintumescentes apparebant procul ab urbe , quae vocatur Adom usque ad locum Sarlhan ; quse autem inferiores erant , in Mare solitudinis ( quod nunc vocatur Mortuum) descenderunt , usquequo omnino deficerent. 17. Populus autem incedebat contra Jericho ; el sacerdotes , qui porlabant arcam foederis Domini , stabant super siccam humum in medio Jordanis accincti , omnisque populus per arentem alveum transibat.

1. Igitur Josve de nocte coxsurgens movit CASTRA , ] scilicet flniente , puta in crepusculo matulino. Hel)r. enim esl : Manicavil niane. Ita Septuag. vel utCiiald. inaurora. Ita Nosterquo- que accipit noctem cap. 6. versu 12. Non enini nox obscura , sed aurora lucifera apta est mo- vendis castris et expediiionibus bellicis. Discat hic princeps et belli dux non stertere in mul- tam lucem , sed ante solem in aurora surgere , juxta illud Homeri :

ov 0£[ :ravvj;^(ov e<joiiv ^0J/v7»opov mopx,

Non decet noctem lolam dormire virum consiHarium.

Hebraei censent hauc noctem sivc auroram fuis- se nona die Nisan , sive Martii. Asserunt enim Mosen morluum fuisse die septima Februarii , et die septima Mariii sequentis , nempe sub fi- nem triginta dierum iucius , Dominum allocu- tum Josue , et eodem die promulgationem fac- lam populo de parandis cil)is ; quinia vero die ejusdem mensis missos fuisse exploratores , et octavo dieipsos reversos ; nona autem die filios Israel profectos a Setim venisse ad ripam Jor- danis , ac decima die Jordanem transisse.

Verum apiior est ordo , si dicamus Mosen morluum sub diem tertiam Februarii , inde post 30 dies luctus , sub diem tertiam Mariii Deum excitasse Josue ad Chananaeam invaden- dum. Quare Josue eodem die misisse expiora- lores , qui post triduum , die sexto Martii , ad vesperam redeuntes adJosue, illum animarunt ad Chananaeos perculsos aggrediendum. Josue ergo postero mane diei septiinae castra movit ad Jordanem , ac per praeconem edixit ut omnes pararent se ad transitum Jordanis , post tres dies futurum. Pararunt se ergo per dies tres , scilicet septimum , octavum et nonum , ac de- cimo die Jordanem transierunt, ut dixi cap. 1. versull.

Et mo rati sunt iBi tres dies ] jam dictos pa- rantes se ad transitum. Haec verba non sunlin Hebr. Septuag. et Chald. hoc versu , sed se- quenti , ex quo noster Interpres ea huc trans- tulil claritalis causa.

2. QiiBus evolutis, ] id est, ad finem ten- d<'ntibus , pula sub vesperam diei nonae.

3. QuANDO videritis arcam f(bderis , ] in qua Deus residebat super propitiatorium et Cheru- bini , indequc dabai oracula Exodi 25. 10. Deus

ergo hicin arca residens proeibatcastra , et Jor- danem divisit , ac populum sicco pede per eum traduxit.

Et sacerdotes stirpis LEViTiCiE ( ex Levi Pa- triarcha prognalos ) portantes eam. ] Licet enini in peregrinatione per desertum arcam porta- rent Levitae , puta Caathitae , uti jusserat Deus Num. U. 15 ; tamen in re gravi et miraculosa por- tabanteam sacerdotes, uti hicad findendumJor- danem , etcap. 6. ad proslernendos muros Jeri- cho , et ad inferendum eam cum majestate in magniflcum Salomonis templum recens ab eo aediflcatum, 3. Regum 8. Perperam ergoSigonius lib. 5. de Repub. Hebr. cap. h. per sacerdotes slirpis Levilicae liic intelligit Levitas. Minus recte quoque Chald. vertit Sacerdoles et Levilas.

VOS QUOQUE CONSURGITE ET SEQUIMINI PR/ECE-

dentes. ] Hebr. Chald. Septuag. ibiiis post eam , scilicet arcam , sed arca portabatur a sacerdo- libus ; eos ergo sequendo sequebantur pariter arcam.

4. Sitque inter vos et arcam spatium cubito- RUM DuuM MiLLiuM, ] scu pcdum trium millium , qui efliciunt quinque stadia , hoc est mediuni milliare Italicum , et insuper 125 passus, quod est iler Sabbati , ait Josephus libr. 20. Antiq. cap. 6. stadiumenim est ociava pars milliaris : milliareautemfaciuntmille passus; quare quin- que stadia continent 625 passus.

Quaeres : Cur tantum interstiliuminterarcam et populum prsecepit Deus ? Resp. primo , reli- gionis et reverentiae causa ; arca enim Deum re- praesentabat ; imo eum quasi gestabat , qui iter in terram promissam Hebraeis pandebat , ac quasi duxpr£eibat; secundo, utomnes commo- dius arcam , et miraculum divisi per eam Jor- danis eminus cum admiratione , exultatione , et graliarum actione Deum glorificantes cons- picerent , quomodo scilicet a sacerdotalibus pe- dibus aquae diffugerent , exaresceret alveus , medias per undas via sterneretur, aiiSerarius; atque ut ait S. August. quaest. 3. ne si tam grande populi agmen post arcam proximum pergeret , non eam omnes praeeunlem viderent , neque nossent quii sequerentur. Utramque hanc cau- sam assignatJosue, dumstatimsubdit -.IJi procul videre possitis , el nosse per quam viam ingredia- viini , clc. Et cavete ne appropinquetis ad arcam. Ex hoc auiem praeceplo facloque intelligendum

•6 COMMENTARIA IN

relinquitur , quod coUmina illa nubis , quae mo- vendis castris solebat signum dare , illaque motu suo proeire , iterque oslendere , jam eva- nuerat , nec amplius apparebat : alioqui enim i|)sa more suo castra hic praeivisset, non arca. ]ia S. August. Abulens. Hugo , Lyran. Cajetan. Arias, Dion. et alii. Mystice in Josue, id estJesu Christi ducalu nulla est nubes , nulla caligo umbralica , sed aperta verilas , quam atlulit arca foederis , id est , lex nova.

Alias causas addil Masius , nimirum quod Al- veus Jordanis essel duorum millium cubitorum , Mtarcaalveumhuncin adversa ripa egrederetur, cum Judaei eumdem in citima ripa ingrederen- tur. Verum Geographi tprrae sanciae asserunt Jordanem circiter iriginla cubitos duntaxat in lalitudine conlinere.

Rursum, utsignificaretur duomilliaannorum eflluxura ab hoc Jordanis transitu usque ad nati- vilalem Christi ; sed errant in computu : nam lluxere tantum anni 1^56 , ut patet ex Tabula Ghronographica , quam Genesipraefixi.

Porro R. Salomon censet hic duas fecisse ar- cas ; scilicet arcam foederis , et arcam conli- nentem ossa Joseph , eo quod Hebr. sit v^il 6e>j«« plurale ; sederrat, tum quia in HebrtTco legendumest aliopuncto Mi^jbeno in singulari, id est , inter eam , scilicet arcam , uti legit Nos- ter , Septuag. et Ciiald. tum quia etiamsi legas Oenau , illud quidem est affixum nominis plu- ralis, sed significans rcm singularem ; alioqui enim dicendum fuisset mn''j''l benehera , id est , inter eas , scilicet arcas , uti norunt He- braei. MysticearcasignificathumaniiatemChristi a cujus praestaniia et perfectione nos peccalores longissime distamus.

5. DlXITQUE JOSUE AD POPULUM : SaNCTIFICA-

MiNi, jlotione vestiumetsecubitu , q. d. lavando vestes , et abslinendo ab uxoribus mundale vos, et religiose comparate ad trajectionem Jordanis tam admirabilem etdivinam. Haecenim sancli- ficatio , sive lustratio corporalis fuit rudis illius seculi priscique populi , quae lypus fuit lustra- tionis spiritualis per contriiionem et poeniten- tiam a Christo inducendae. Hinc eadem lustratio praecepia fuit Hebraeis , cum eis Deus daturus esset legem in Sina, Exodi 19. 10. et cum proslra- lurus esset muros Jericho hic cap. 7. 13. et cum David a Samuele in Regem deligendus foret , 1. Regum 16. 5. etalibi. Interius vero sanctifica- mini , excitando firmam fidem, et spem obti- nendi a Deo ea quas ipse promiserat. Unde subdil: (Iras enim Domintis faciet mirabilia.

Disce hic continentiam et castitatem vocari sanciitatem, quiaipsapurificatanimam, etcor- |)us. Hinc Apostolus ait 1. Thess. /i. l\. Ut absli- neatis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque vas suum possidere in sanctificatione. Et 1. Corinth. 7. ait de Virgine : Ut sit sancta corpore et spiritu.

CnAS EMM FACIET DOMINUS MIRABILIA , ] SCiHcet

•Jordanemdividet, siccabit , sistet, attollet, ui vos traducat. Loquitur Josue seque ac Moses in- slinclu et jussu Dei , non ut princeps , sed ut 1'ropheta , acut talis a Deo auctoralus imperat sacerdoiibus res sacras vers. seq. ut scilicet ar- cam tali ritu transferant, quod ut merus prin- ccps licite facere non poiuisset. Nam, ut docet S. Ambros. epist. 13. ad Marcellinam sororem , Imperatori cura murorum, Episcopo cura sa- crorum a Deo commissa est. Sed audi eum ge- nerose Valcntiniano Imperalori , Ecciesiam pro

JOSUE. Cap. IH.

Arianis petenti intonantem : iVo/t tegravare, tm- perator , ut putes te in ea quce divina sunt impe- riale aliquodjus habere. Noli te extoUere , sed si vis diutius imperare , esto Deo subdilus. Scriptum est.: Quce Dei Deo , quce Ccesaris Ccesari. Ad Im- peralorem palatia perlinent , ad sacerdotem Ec- clesia. Publicorum tibi moenium jus commissum est , non sacrorum.

8. CUM INGRESSl FUERITIS PARTEM AQU^ JORDANIS,

STATE iN EA.j Pro pa?7mhebr. est nvp katse , id estfinem, extremitatem , per quam Masius in- telligit ulteriorem ripam, q. d. Cum transgressi fueritis Jordanem , consistitein ejus extremitate juxta adversam ripam , donec populus transeat, et seniores lapides e Jordane tollant , ponantque inmonumentumhujustransitus. UndeelPagnin. verlit : Cum veneritis ad finem aquoB larden , in larden stabitis.

Serarius vero accipit citeriorem { hanc enim significat 3?p kets , versu 12. ) ripam , q. d. Cum primum attigeritis aquas Jordanis, ibi subsis- lite, donec diviso Jordane sensim defiuataqua , ac relinquat alveum siccum , per quem transea- lis ad adversam ripam , uldicitur v. 13.

Ego inter ntrumque medius incedo , ac cum Serario citeriorem quidem ripam accipio ; ve- rnm ita ut non in ea , sed in medio Jordanis sub- sistere sacerdotes jubeantur. Nam non in ripa , sed medio Jordanis constitisse sacerdoies di- serte asseriturvers. ult. et cap. U. vers. 10. Hebr. enim katse proprie significat sectionem et par- lem a loto praecisam ; haec enim jam est toiius finis el exlremitas , atque hac de causa Noster et Septuag. semper hic katse vertunt partem : nam radix n^p katsa significat praecidere , ab- scindere , detruncare , extrema succidere. Sen- sus ergo est , q. d. cum veneritis ad katse , id est, adsectionem Jordanis , ubi scilicel Jorda- nis sectus jam finitur , atque utrimque sua extremitate jam secta terminatur, ingredimini hanc ejus seciionem , sive partem jam sectam , atque in medio ejus subsislite , lum ut populus fidenter iranseat , videns arcam et sacerdoles in medio Jordane jam fisso siccoque intrepidos consistere, necmetuataquarumpost arcae tran- situm in alveum suum reditum et revolutio- nem ; tum ut ibidem lapides 12 erigantur , ct alii 12 tollantur erjgendi in Galgalis , ad monu- mentum perpetuummiraculosi hujus transilus. Unde hebr. adverbum est : Cumveneritis adsec- tionem Jordanis , in Jordane ( medio) subsistite. Rationem datnoster Serarius : Congruumerat , inquit, ui arca eo loco subsisteret , ubi maxi- mum erat periculum , ut tanto fidentius totus populus pertransiret. Si enim arca in alterutra ripa subslitisset, vereri potuissent timidiores , ne salva arca , ipsi in medio alveo aquis in suum locum redeuntibus obruerenlur.

Hic igilur rei gestae fuit ordo : Sacerdotes cum arca praecesserunt agmen populi per duo cu- bitorum millia versus Jordanem , cumque ipsi ad eum pervenissent, aquasque pedibus tange- gerent , illico aquae quasi arcam , vel potius Deum in arca residentem venerantes fugerunl; Angelus enim eas illieo dissecuit , alveumque siccavit : per eum ergo perrexere sacerdotes usque ad medium alvei jam siccati , ibique con- sliierunt, donec totus populus transiret, et la- pidesjam dicti tollerentur, et in monumenlum erigerentur : populus enim per alveum tulo se- cureque iransibaf , non dubitans se fore ab aqui*

COMMENTARIA IN

iMimuneni , ubi ab iisdcni inimunesessevidebat sacerdoles et arcam.

Divisio ergo Jordanis facta per Josue , parlini siniilis luit divisioni niariRubrifaclse per Mosen Exodi \'4. 22. ut ibi ostendi , pariim dissimilis ei major : nam primo , illa facta estper virgam Moysi supermareextensam.hsec veroper arcam Deum vehentem , quae proinde nobiUor eral virga Mosis ; secundo , ibi Angelus divisit marc sub initium noctis ; sed ventus ab eodem induc- tus , illius jam divisi alvenm tota nocte llando siccavit , ut sub auroram illud sicco pede irans- irent Hebreei : hic vero Angelus dividens Jor- danem , illico eumdem siccavit , praesertim quia is exiguus erat et arenosus ; lerlio , ibi aquae maris ab Angelo divisse , in monles quasi erect.-e consiiterunt immotae ; quia mare ipsum non lluit , sed in eodem loco immolum con- sistit : hic vero Jordanis fluens assidue aquas in Jordanem divisum defluebat ; quare Angelus illas coUigere , et in montes altiores erigere de- bebat, ne alveum jam siccatum invaderent et obruerent.

State in ea , ] intrepidi , quia Deum in arca prsesentem habetis protectorem , ut hac animo- sitate reliquum populum animetis , et corrobo- retis ad iransitum : state ergo, quia vobiscum stat Deus.

10. Ii\ HOC SCIETIS QUOD DOMINUS DeUS VIVEXS

( Hebr. ^n Sn el cliai , id est , forlis vlvens. ) In MEDJO VESTni EST. ] Qui scilicet vivus , agilis , ve- getus , omnia vivificans , vegetans et roborans , divina sua industria , providentia et omnipo- tentia vos per Jordanem transvehet , traducet- que illaesos , salvos el incolumes. 13. Et cum posuerint vestigia pedum suorum

SACERDOTES , QUI PORTANT ARCAM DOMINI DeI U.NI- VERS.E TERR;E IN AQUIS JORDANIS , AQUyE QU^ INFE- RlORES SUNT DECURRENT , ATQUE DEFICIENT ( hebr.

^"niD^ iiccaretun , id est , exscindentur , hoc est ita defluent et deficient , ac si funditus ex- scissae essent ) Qu/e autem desuper veniunt , ( de novo aflluunt ) IN una mole consistent. ] Hebr. In uno acervo stabunt , hoc est in unum acervum , et quasi montem sensim ex novae semper aquae aflluxu crescentem , et intumes- centem , atioUentur. Hinc patet sacerdotum pe- dibus quasi repulsas Jordanis aquas sese disse- cuisse , ut iis aditum panderent. Sacerdoiibus autem haec vis data fuitii Deo , propter arcam quam portabant : arca enim erat scabellum pe- dum Dei sedentis , super Cherubim et propiiia- lorium , quod erat quasi operculum arcae , super illam instar sedis et throni expansum , ita ut arca subjecta esset quasi scabellum pedum ejus, juxta illud : Adorate scabellum peduni ejus ; id est , adorate et veneramini arcam,Psalm. 97. vers. 5. Vide dicta Exodi 25. 10. ubi dixi arcam allegoricesignificassehumanitatemChristi, pro- pitiatorium vero ejus divinitaiem ; symbolice vero arcam repraesenlare B. Virginem et Sanc- tos. Hi enim sunt quasi arca Deum in se conti- nens , ac proinde ab eis fugiunt aquae tum deli- ciarum , tum tribulationum hujus mundi.

15. JORDANIS AUTEM RIPAS ALVEI SUI TEMPORE

MEssis impleverat. ] Hebr. Tempore novarum friigum. Erat enim tunc dies decimus mensis i)iimi Nisan , qui partim Martio, partim Aprili i<'spondei quo in Palaesiina , uipote regione ca- lida malurescuni segeies aliquae , praeseriim hordeaceae adeoque lcmpus messis ibidem ii

conNKi.. A i.apidj:. tou. II.

JOSUE. Cap. Iir. 17

Nisan incipere patet Levit. 23. 10. Exodi 13. U. Deul. IC. 1. Josue 5. 11.

RiPAS suAs impleverat. ] Septuag. Jordanis au- tem implebatur secundum totam ripam suam. Ve- rum quia hebr. Sy , a/ , el secundiim et supra significat ; liinc secundo vertas : Et Jordanis implebatur , id est , exundabat super omnes ripas suas , uli verlit Masius et Vaiabl. el ila vertit Noster 1. Paral. 22. 15. q. d. Jordanis tunc erat maximus , nec poterat capi alveo suo. Solet enim Jordanis tempore messis exundare , sive quod ea singularis fluminis istius sit natura , sive quod ut communis habet opinio , e monti- bus Jordani vicinis nives per aestum solis li- qualcTc copiosam in eum aquam elTundant. Iia Abulens. Masius , Arias. Idem accidere Tigri cxque ac Nilo docet Eccles. cap. 2^. 35.

Tempus hoc exundalionis Jordanis elegit Deus huic trajeciui Hebraeorum , ut lanlo singularius essei beneficium , quanio admirabilius erat mi- raculum.

16. Steterunt aqu^ descendentes m loco UNO. ] Hebr. In acervo uno. Chald. in utre uno. Sepluag. irv^y^.a £v , id est , concretio vel conge- latiouna. (Aquaeenim slabant quasi conglacialt-e instar montis , crystallini ) et adinstar montis

INTUMESCENTES APPAREBANT PROCUL AB URBE QVJE

vocATUR Adom , ) ita hebr. Septuag. Rom. Male ergo Complut. et alii legunt Edom ) usque Sar- THAN , ]idest, abAdom, qnce usqueadSarthan, scilicet perlingit et fines suos extendit , usque adBethabara, uti Hebraei Jordanem transibant. Nam Hebr. eslab Adom, vel inAdom (hebr. enim quaedam legunt cnJO^earfojn , id est , in Adom , qUcTedam DTTKa meadom , id est , ab Adom ) urbe quce est a latere vel ad latus Sarthan. Sic et Septuag. in Regiis et Compl. Unde mirum est in Roman. pro Sarthan legi Carialhiarim , id est , urbs sylvarum ; nisi dicas ita dictam quo- que fuisse Sarthan ob vicinas sylvas. Sensus ergo est , q. d. Aquae Jordanis arcoe Dei ppcTe- sentia repulsoe , cum continuo novae aflluerent, adeo intumuerunt et quasi in montcm excreve- runt, ul mons ille in altum sublatus a loco Ira- jectus, qui inde dictus est Beihabara ,\(\ est, do- mus transitus , remote et procul apparuerit illo- rum locorum incolis usque ad urbem Adom ignobilem , sive usque ad locum Sarthan tam celebrem (Sarthanenimestadlalusurbis Adom) hoc est usque ad lacum Genesarelh , sive mare Galilaeae , quod et Tiberiadis dicitur , ut fusc probat hic Masius ex 3. Regum. h. 12. ubi Sar- than dicitur opposita esse Jezrahel , quae vicina erat civiiaii Belhsan , sive Scytopoli : mare au- tem Galilaeae terminabal Scytopolim.

Apparuit ergo hic aquarum mons ex Betha- bara usque ad Sarthan el mare Galilaeae, quod est spalium viginti leucarum sive horarum.

Imo ex Hebraeo videtur hic esse sensus , quod aquae hae Jordanis intumescentes non lantum apparuerunt , sed et conlinua serie inlumue- rint a Belhabara usque ad Sarlhan , q. d. Aquae Jordanis arcae Dei aspeclu repulsae, cum assi- due novoe afiluerent, elhac rursummox abAn- gelo, retrorsum repellereniur , ipsa hac repulsa refluxerunt , atque hoc refluxu suo tam longo tracLu intumuerunt , quantus est a Belhabara usque ad Sarihan , pula per viginti leucas , sive quanlus fere cst h mari Morluo , hoc est a lacu Asphallite (juxta illum enim est Bethabara ) us- que ad inare Tiberiadis. Unde Hebr. ei Chald.

/3

18 COMMENTARIA LN

habent : Steterunt aquiv usque ad Sartlian; ita Masius. Niaiiruni Deus omnium opifex , qui ter- minum ponit aquis , easclem quovis muro ada- mantino forlius liic retinebat.

Minus recle Adrichom. liic fingitaliudSarthan juxtaBethabara , in quo scilicet Hebriei Jorda- nem trajecerunt, indeque mons illi aquarum Jordanis visus intumuerit usquc ad Adom.

Symbol. Rupertus censet hic reprEeseniari spa- lium temporis , quo Hebraei possessuri erant terram promissam ; scilicet a trajectu Jordanis sub JosueinBethabara , usque ad Adom etSar- than , idest, usque adTitum et Romanos, qui cos ob occisum Jesum Christum mactarunl , afflixerunt, expulerunt : Adom emmh.ehr. idem est quod rubra ; Sartkan vero idem , quod tri- buLatio eorunu

Tropol. Fidelis a transilu Jordanis , id est , i\ baptismo , debet intuniescere , id est , crescere in patientia et virtute usque ad Adom , id est , effusionem sanguinis et martyrium , ac Sar- tlian , id est , arctationem et tribulationem ex- tremam. Cum ergo tribularis , 6 Chrisliane , animos sume ac dilata ; nondum enim usque ad Adom , idest , usque adsanguinem restitisti , ut fecit Christus et Martyres. Cogita quauta passi sint S. Laurentius , S. Vincentius , S. Euphe- mia , S. Febronia caeterique Martyres , el parum tibi videbitur quicquid paleris.

5. QU^ AUTEM INFERIORES ERANT , IN MARE SO-

LiTUDiNis ( in lacum Asphaltitem , in quem con~ versa fuit Sodoma et Penlapolis postcoeleste in- cendium ) quod nunc voca.tur Mortuum ( eo qu6d nuUum animal vivum alat , sed omnia viventia in illud iilata illico moriantur) descenderunt. ] Jordanis enim recte labitur in hoc mare , eoque absorbetur et quasi evanescit.

POPULUS AUTEM INCEDEBAT CONTRA JeRICHO , ]

( male nonnuUi legunt contra Jordanem : nam contra Jericho habent Hebr. Chald. Septuag. et Romana ). Hic locus , in quo Hebraei sicco pede transierunt Jordanem a Deo divisum , Hebr. dictus est Bethabara , id est domus , hoc est lo- cus transitus , ubi S. Joannes Baptista baptiza- bat, ibique Ghristus ab eo baptizatus est, Joan- nis 1. 28. ( vide ibi dicta ) nimirum ut quo loco Baptismus primum isto Hebrceorum trajectu fuerat adumbratus , eodem quoque primum perficeretur a Joanne. Transitum enim Jordanis Baptismum praeQgurasse docet S. August. sci- licetlOS , de Temp. sicut enim Josue Hebraeos per Jordanem traduxit in terram promissam ; sic Jesus suos fideles per baptismum traduxit

JOSUE. Cap. III.

in coelum. Hinc et S. Hieronimus in locis (U-br. lilt. B. Bethabara, inquit, abi Joannes in poenilen- tiam baplizabat : unde et usque hodie pLurimi dn fratribus,hoc estde numero credenlium ibi renasci cupientes , vitaLi gurgite baptizantur , uti S- Ba- siUus ex Gappadocia profectus est ad Jordaneni , in eoque baptizalus.

Porro Arias , pag. 265 , camQiBethabara eum- demesse locum cum Bethbera (de quo Judic. 7. 24. ) id est domus frumenii vel comestionis , id est, locus fertilisob aquarum Jordanis viciniam et irrigalionem ; unde juxla illum Hebraei fru- ges terrae comederunt cessante manna, Josue 5. vers. 11 et 12.

Et sacerdotes, quiportabant ARCAM F(KDEUIS

DOVIINI , STABANT SUPER SICCAM HUMUM IN MEDIO

Jordams ACCtNCTi, ] doucc totus populus securc; et sine metu iransiret , ut ostenderetur populo miraculum hoc transitus fieri virtute Dei , qoi Dominus et princeps erat foederis ( tabularuni duarum Decalogi ) arca contenii , cujus foederis compos populus , non tantum pervio , sed et sicco omnino uteretur Jordanis alveo. Hoc est quod canit Psaltes Psalm. 114. vers. 7. Quid est tibi, mare, quod fugisti? et tu, Jordanis, quia con- versus es retrorsum ? A facie Domini ( super ar- cam residentis ) mota est terra, a facie Dei Jacob.

Moral. Orig. hom. U. Sacerdotum ministerio , ait , deducitur populus ad terram repromissionis . Et quis hodie in sacerdotibus tantus ac taiis est , qui in iilo ordine mereatur adscribi? Si enim sit aiiquis talis , cedent ei fluminaJordanis , et ipsa elementa verebuntur ; pars aquarum fluminis re- trorsum resiLiet ; pars vero in mare salsum rapidti cursu effugiet. Et inferius : Beati qui appropin- quant arccB , id est , Deo ; sed memento quod scriplum est : Qui approximant mihi , approxi- mant igni pios illuminanti , impios adurenti.

AcciNCTi. ] Hebr. pn hachen, id est , firmando , scilicet sein eodem vestigio , hoc est firmiter , pede flxo. Chald. fixe. Aut recte , et sic uti coe- peranl. Ita Arias. Tigur. de industria. Septuag. Aquila et Symmach. parate , ad transeundum , Masius parando , scilicet populo transitum : Licet enim hachen , verbum infinitivi Hiphil , tamen apud Hebraeos haec verba saepe capiuntur pro adverbiis ut patet Osee 5. vers. 2. et c. 9. 9. Jonae k. h. Isaiae 31. 6. in Hebraeo.

Omnisque POPULUS PER arentem alvecm trans- IBAT. ] Hebr. Et omnis Israel transibat per ari- dum, usque dum absolvisset omnis popuius tram- ire Jordanem. Sic et Septuag. Chald. Vatablus , Masius et alii.

«OBi^OSC^^^CKS"— —

COMMENTARIA IN JOSUE. Cap. IV.

ID

CAPUT QUARTUM.

SYNOPSIS CAPITIS.

JUBET JOSUE DUODECIM LA.PIDES ERIGI , TVM INTRA , TUM EXTRA JORDANEM AD PERPETUAM

TRANSITUS HeBR^ORUM MEMORIAM.

i . ^2fWTO^N^^E5SGx5«uiBus transgressis , dixit Dominus ad Josue : 2. Elige duodecim viros

singulos per singulas tribus ; 3. et prsecipe eis ut tollant de medio Jordanis alveo , ubi steterunt pedes sacerdotum , duodecim durissimos lapides , quos ponelis in loco castrorum , ubi fixeritis hac nocte tentoria. U. Vo- cavitque Josue duodecim viros , quos elegerat de filiis Israel , singulos de singulis tribubus. 5. Et ait ad eos : Ite ante arcam Domini Dei vestri ad Jordanis medium , et portate inde singuli singulos lapides in liuraeris vestris , juxla numerum filiorum Israel, 6. ut sit signum inter vos : et quando interrogaverinl vos filii vestri cras , dicentes : Quid sibi volunt isti lapides ? 7. Respondebitis tis : Defecerunt aquse Jordanis ante arcam foederis Domini , cum transiret eum ; idcirco posili sunt lapides isti in monumentura filiorum Israel usque in seternum. 8. Fecerunt ergo filii Israel sicut praecepit eis Josue , portantes de medio Jordanis alveo duodecim lapides , ut Dominus eis imperarat juxta numerum filiorum Israel usque ad locum in quo castrametati >unt , ibique posuerunt eos. 9. Alios quoque duodecim lapides posuit Josiie in medio Jor- danis alveo , ubi steterunt sacerdotes , qui portabant arcam foederis ; et sunt ibi usque ia praesentem diem. 10. Sacerdotes autera , qui portabant arcara , stabant in Jordanis medio , donec orania complerentur , quae Josue , ut loqueretur ad populum , prseceperat Dominus , et dixerat ei Moyses. Festinavitque populus et transiit. 1 1 . Cumque transissent omnes, transivit ct arca Domini , sacerdotesque pergebant ante populum. 12. Filii quoque Ruben , et Gad, et dimidia tribus Manasse , armati prsecedebant filios Israel , sicut eis prseceperat Moyses : 1 3. et quadraginla pugnatorum millia per lurraas , et cuneos incedebant per plana atque campestria urbis Jericho. 14. In die illo maguificavit Dominus Josue coram omni Israel , iit timerent eum , sicut limuerant Moysen , dum adviveret. 15.Dixitque ad eum : 1G. Proe- < ipe sacerdotibus , qui porlant arcam foederis , ut ascendant de Jordane. 17. Qui prse- (epit eis , dicens : Ascendite de Jordane. 18. Cumque ascendissent portantes arcam foederis Domini , et siccam humum calcare coepissent , reversse sunt aquse in alveum suum , et fluebant sicut ante consueverant. 19. Populus autera ascendit de Jordane, decirao die mensis primi , et castramelati sunt in Galgalis contra Orientalem plagam urbis Jericho. 20. Duodecim quoque lapides , quos de Jordanis alveo sumpserant , posuit Josue in Galgalis , 21 . et dixit ad filios Israel : Quando interrogaverint Glii vestri cras patres suos , et dixeriwt eis : Quid sibi volunt lapides isti ? 22. Docebitis eos , atqiie dicetis : Per arentem alveum transivit Israel Jordanera istum , 23. siccante Domino Deo vestro aquas ejus in conspectu vestro , donec Iransirefis; 24. sicut fecerat priiis in mari Rubro , quod siccavit donec transiremus ; 25- ut discant omnes terrarum populi fortissimam Domini manum , ut et vos timeatis Do- niinum Deum vestrura omni lempore.

S. Pr<ijcipe eis ut tollant de medio Jordanis

ALVEO, Um STETERU^T PEDES SACERUOTUM , ] DOtl

l)raBcise ex loco pcdum , scd ex loco vicino. Nam versu Zu dicuat : Ite anle arcam , elc. et l>oriale inde slnguU singulos lapides , nimirum lluodecim , ut significent duodecim Iribus Israel juxlaeosJordanem siccum iransisse. Hcbr. ad- •luui pn luicken,\CL esl firmando, sivc slalo fixo- 'lue pede , ut dixi cap. 8. vers. uk. Scpluag. ■zb ixichen rcferunt ad lapides. Unde vertunt purle^ ' t^s , scihcfA durissimos , qui durcnt ad multa secula tit Noslor translulit.

QUOS PONETIS IN LOCO CASTRORUM , ] 10 Gfllgalis,

ut palel vers. 19 et 29.

Ut sit signum , ] et trophseum vioti a vobis vinctitiue quasi Jordanis , indeque tolius Cha- nanpcEB , quOd scilicet 12 tribus Deo duce flu- iiien hoc , indeque totam terram promigsam niiraculose supcrarint; secundo, ut sit signuni easdem tribus a Deo conscriplas esseciveset incolas, adeoque hseredcs ejusdein tcrras ; ter- liam causain dat vers. 15. Ul discant omnes ter- rarum populi forlissimam Dei manum. Quartam jbidcm : Ut ei vos timealis Dominum Deum vestrum

20 COMMENTAUIA

oinni temporc , ac pjaieros vesLros doccatis D^iuin limare, aniare et colere , qui tanto prodi- }!;io vos in liaac terram induxit , et inductos con- servabit, quamdiu in ejus fide et cultu persti- leritis : quando autem ab eo defeceritis, ab ea f.vpellet , uti iUos expulit per Babylonlos , ac (leinde per Titum et Rjmanos. Disce lilc quiim rigide Deus exigat beneQciorum suorum momo- riam , et gratos iis praimiet, ingralos iis privet «!i puniat.

Gr.is, ] id cst , deinceps futuris secuUs. He- l)r£eienim per crassigniQcanttempus futurum, sicut per heri et nudiustertius preeteritum. Est synecdoche et catachresis.

9. AlIOS QUOQUE DUODEGIM LA.PIDES POSUIT JO-

suE i\ MEDio JoRD.vNis ALVEO. Hlnc patct hos la- pides non fuisse positos in ulleriori ripa Jorda- nis , ut contendit Masius , sed in medio Jordane, ita enim constanter vertit Noster et Septuag. 1'ositiautemsuntiisdemdecausisquibus priores (^xtra Jordanem in Galgalis , ut scilicet Dei glo- ria et rei gestae veritas omnibus secuUs testata lieret, aciapideslii ferientes assidue oculos He- braeorum , mentibus eorum Dei beneficentiam, omnipotentiam, limoremet reverentiam jugiter reprajsentarent. Positi autem videntur Dei , si Mon jussu, ut priores in Gaigalis , certe ins- linctu , licet id Script. non exprimat. Poterant •vero lapides isli esse monumfintum , ac cons- pici notarique ab iis qui in ripa consisterent , praesertim decrescentibus aquis ; quia erant lapides grandes , et Jordanis aquGe purissimae maximeque perspicuae esse perhibentur , ait ;v\bulensis et Arias. Denique non videntur la- pides hi praecise in medio Jordanis coUocati ; ibi enim segre videri potuissent, sed versus ri- pam , ubi conspici poterant. Nam to In nieclio idem est quod sub medium , versus medium , iion longe a medio.

Hos lapides designasse videtur S. Joannes Bap- lista , dicens Matth. 3. 9. Potens est Dsus de lapi- dihus istis suscitare filios Abrah(e. Joannes enim baplizabat in Bethabara , ubi Jordanem trans- ierant Hebraei. Erantenim hi lapides figura gen- lium , ignorantia Dei eterrorum fluctibus obru- larum ; sed tandem de imo vitiorum et tenebra- )umalveoadEcclesiam,et filiorumDeigloriam, ;i Joanne et Ghristo per bapiismum suscitanda- nan. Ita Rupertus , Abulens. MagaUanes hic , ac Remigius , Anselm. et alii in cap. 3. Matth. ei Pineda in Job 1. vers. 1. n. 38.

Denique Cajetanus opinatur hos 12Iapides in nnum acervum fuisse congestos. Verisimilius Abulens. Serarius etMagalianes censent seorsim singulosfuisse erectos , utinnuit hic Script. id- que ad repraesentandum 12 tribus Israel , qtioe I)er Jordanis alveum sicco pede transierant.

Porro jussit Deus statui hoc monumentum (livisi Jordanis , quia fuitopus admirabile et di- vinum. Celebrant historici Euphratis divisio- nem , quam primo fecit Semiramis ; secundo, Cyrus; tertio, Alexander Magnus. Gyrus enim ]5abylonem expugnavit , Euphraten , qui eam interluit in fossas plurimas derivando , ac per siccura Eupliratis alveum in urbem milites im- niitlendo, lesle Herodoto lib. 1. et Xenophonte lib. 7. At quoi meuiibus in his fossis effodiendis laboratum est? quantis impendiis ? a quot ho- minum millibus?Josue veroJordanem, inferen- doduntaxatin eum arcamfoeleris , illicodivisit siccavitque , ac per cum iricies cenlena miUia

IN JOSUE. Cap. IV.

hominum , cum tot miUenis gregibus ovium , boum, asinorum, camelorum, e^iuorum , cur- ruum , etc. , paucis horis traduxit , ac eodem die cum omnibus perrexit in Galgala , qui locus distat a Jordane quinquaginta stadiis , teste Jo- sepho lib. 5. Anliq. cap. 1.' hoc ex sex milllaribus Italicis , id est , sex millibus passuum , et in- super 150 passibus.

Simili modo Elias pallio suo percutieus Jorda- nem eum divisit , ac per divisum sicco pedo iransiit : idem fecit Eliseus k. Reg. 28 et 14. Vide hic quanti Deus faciat suos fideles et sanctos , utpote qui in eorum gratiam flumina secet , et elementa caelera commutet. Simili modo sub fi- nem mundi Angelus siccabit Euphratem , ut reges per eum transeant. Apoc. 16. 12.

Allegorice , transitum Jordanis apposite Orig. Rupert. et Theod. ac S. Greg. hom. 26. in Evang. applicant Sacramento Baptismi et Poenitentiae ac mirli cujus (U3 fidelis , de quo plura in fine capitis. Hinc et 12 lapides in Jordane posilos 12 Patriarchas repraesentasse , alios vero in Galga- lis locaios figuram gessisse 12 Apostolorum as- serit Rupertus. Sic et S. August. ^scilicet 106 de Temp.quietcausamaddit: P(?5;mo/7emen£m Moy- sis, sepidlis Patriarchis Apostoli surrexerant ; sic et In Psalm.0 legimus pro Patribus , inquit , tuis nati sunt tibi filii , conslitues eos principes super omnem terram ; sic sepultis Patriarchis Apostoli nascun- tur , quomodo sepulto seniore populo , junior po- pulusJesu ducein terram repromissionis inducitur.

Quin et Tertul. lib. U. contra Marc. cap. 13. Dsprehendo , inquit , 12 lapides ab Jesu de Jor- dane electos , et in arcamtestamenti conditos.Toti- demenim Apostoliportendebantur, proinde ut fonCes et amnes , rigaturi aridum retro et desertum d notitia orbem nalionum , sicut et per Isaiam : Po- nam in terra inaquosaflumina. Proinde at gemmoi iliumlnaturi sacram Ecclesice vestem quam induit Cliristus pontifex patris. Proinde ut et lapides solidi fide , quos de lavacro Jordanis Jesus verus ete- git , et in sacrarium testamenti sui recepit. Ubi adverte Tertul. lapsum videri memoria , cum ait , 12 hos lapides conditos in arcam testamen- ti : nil enim tale habet hic Josue , imo hoc erat impossibile ; arca enim parva tot tantosque la- pides capere non poterat. Forte TertuU. per in arcamuile\[e\ila>ite arcan , vel coram arca , li- cet hocnou sat respondeatejusantitypo de Apos- tolis, dum typum explicans subdit per 12 lapi- des in arca significatum esse , 12 Apostolos in sacrarium Ecclesiae a Christo fore recipiendos.

10. S.AGERDOTES AUTEM QUI PORTABANT ARCAM ST.\BANT IN JORDANIS MEDIO , DONEC OUNIA COM- PLERENTUR , QU E JOSUE , UT LOQUERETUR AD PO- PULUM , PR/EGEPERAT DOMINUS , ET DIXERAT EI MOYSES. Festinavitque POPULUS ET TRANSIIT. ] Quce Josuc , ut loqueretur ad populum , prcece- perat Dominus , scilicet ut tollerent 12 lapides , eosque secum deferrent de Galgala , in pcr- petuum transitus monumentum , utque se- cure transirent per Jordanem in terram promis- sam, memores se Deum habere in arca prae- sentem et ductorem. Videtur ergo Josue Mosis imitatione etjussu , intra alveum^Jordanis juxta arcam et sacerdotes consistens , transeunti et circumfuso populo beneficii illius memoriam inculcasse , legisque et praeceptorum Dei sum- mam repetiisse, ac eorum custodiam acri ex- hortatione commendasse. Josue enim quasi ducum praecessisse populum cum arca patet

COMMKiNTAlUA

Deut. 3. vers. penull. ubi id ei Deus per Mosen prtecepit , ac mox cap. U. vers. 1. et seq. man- data sua populo inculcat. Idem ergo hic videtur fecisse Josuc. Ita Arias et alii. Est autem hoc versu anacephalaeosis siverecapituiatio jamdic- lorum, sternens viam sequenli narrationi.

Festi.navitque populus et transiit , ] lum quia onines eodem die paucis horis transire de- hebant Jordanem , et pergere in Galgala , ip- samque Cliananaeam. Erat autem populi turba copiosa et quasi innumera , tum quia infirma erat eorum fides , et pro se quisque verebatur ne horribilem ilium aquarum Jordanis montem a dextris exstantem , et in aere quasi pendulum non sat cito effugeret. Festinabat ergo quilibet et alius alium prsevertere conabatur.

11. CU.UQUE TRANSISSENT OMNES , TRANSIVIT ET ARCA DOMINI , SACERDOTESQUE PERGEBANT ANTE

POPULUM. ] Heec fuit rei gestae series et ordo. Sa- cerdotes cum arca praecesserunt popuium per bis mille cubitos , primique ingressi Jordanem , deinde in medio ejus constiterunt , ac populus juxta arcam transiit , interim Josue eum exhor- lante ad Dei cultum et obedienliam stetitarca , donec totus populus cum omnibus armentis et impedimentis transiret , ut eis fiduciam trans- eundidaret. Gumqueomnis populustransisset , arca quoque reliquum Jordanis transiit , ac rur- sum tota Hebraeorum agmina praeivit per bis mille cubitos usque ad Galgala , ubi figenda erant castra , ut esset itineris dux , populi pro- pugnatrix , ethostium terror. Ita Abulensis, Se- rarius et Salianus. Arcam sequebantur tribus Ruben , Gad , et dimidia Manasse , deinde cae- terae novem tribus. Arca ergo quse prima tran- siium Jordanis coepefat , eoque fisso inter sic- cum patefecerat , ultima absolvit , rursumque populum prsecedens illi se ducem prsebuit , illi antelata velut solium regis Dei veciaque humeris sacerdotum , quorum officium est exemplo suo aliis anteire. Audi Leonemlmp. in Tacticis duci belli in itineribus prsecepta dantem c. 9. n. 12. Sin aclmodum lubrica et difftcilia loca fuerinl , teipsum oporlet primum eb transire , deinde ibi consistere et commorari , donec omnes sine offen- sione transierint. Et n. 13. Hoc enim patrem nos- irum Regem Basilium fecisse cognovimus , quando contra Germanicam Syrice civitatem copias duxe- rat , et Pm^adisum fluvium anticiparat , qUi lam- padibus inmedio constilutis , ipse sua ipsius prce- sentia atque ope universum exercitum facile et sine offensione traduxit , qui scepe manum illis afflictis porrexerat et quosdam ex periculis eripuit.

13. Etquadraginta pugnatorum millia , ] Toe; significat , idest, q. d. Ex Rubenitis, Gaditis et Manassensibus ^O millia praecesserunt castra Hebraeorum in Chanaan. Unde Hebr. et Chald. carent rbet ; sic enim habent : Circiter kO millia transierunt ante Dominum ( id est , ante arcam , vel potius coram arca consistente in medio Jor- (ianis ; Chald. ante populum Domini ) ad bellum versus campo Jericho. Sic ahbi quoque accipi t6 et ostendi Levit. 6. 1.

15. DixiTQUE AD EUM,]sciIicet Deus ad Josue. Ex Hebraeo clarius vertas cum Masio : Dixerit fnim , vel dixerat autem ad eum. Est enim hic repeiiiio , sive enarratio clarior versus unde- cimi qui praecessit , ut quomodo in suum al- veum revolutus sit Jordanis, apte recenseat , scilicet cum ultima arca , quae suspenderal , suspensumque dciinucrat Jordancm , donec po-

liN JOSUE. Cap. IV. 21

pulus transiret , Jordanem transiit , illico aqu;e quasi ollicio suo circa arcam venerandam per- functaj , in alveum suum redierunt.

18. Et fluebant sicut ante consueverant. ] Hebr. addunt per omnes ripas suas , hoc est al- veo pleno, imoexundante. Vide dicta cap. 3. 15. Fluxit autem Jordanis uti prius , quia Deus mo- lem illam aquarum in alio suspensam sensim demisit , ut per alveum suum defiuere suo cursu in mareMortuum, sive in lacum Asphaltitem. Namsi Deustotam aquarummolem simul laxas- set , illa omnia longe laleque obruisset , quiii et castra Ilebrseorum saltem ultima mersisset.

19. Populus autem ascendit de Jordane de- ciMO die mensis primi. ] Hinc patet Hebraeos in- tegros Z|0 annos peregrinatos fuisse in deserto , ac finiente anno quadragesimo transiisse Jorda- nem , et ingressos esse terram promissam , detraclis quinque diebus. Exierunt enim ex jEgypto 15 die mensis primi , quo Pascha cele- brarant , et agnum Paschalem immolarant ; in- gressi vero sunt terram promissam decimo die ejusdem mensis , eo quOd ibidem circumcidi deberent ad celebrandum Pascha 15 die. Porro fallitur TornieUus , qui in Annal. scribit He- braeos transisse Jordanem nona die mensis pri- mi , ac in ripa Jordanis pernoctasse , mox se- quenti mane diei decimae perrexisse in Galgala. Nam ascendere de Jordane hic idem est quod transireJordanem, etpergereinGalgala. Utrum- que ergo factum est eadem die decima , non nona mensis primi. Porro fuit hic annus h. crea- tione mundi 1U% , a diluvio 837, ab Abra- ham 543, quo Hebraii ^transmisso Jordane ingressi sunt Chananaeam, uti dixi infine prooe- mii , juxta chronotaxim quam Genesi praefixi.

Castrametati sunt in Galgalis , ] id est , in loco, quipostea dictus est Galgala. Estprolepsis sive anticipatio ; necdum enim huic loco indi- tum erat nomen Galgal , sed paulo post cap. 5.

Porro in Galgalis ob loci opportunitatem diu- tissime mansere Hebraeorum castra , ibique de- positi fixique sunt 12 lapides sublati e Jordane. Hinc patet lapides hos nonfuisse positos in arca, uti ait Tertul. lib. k. contra Marcion. cap. 12.

Minus recte quoque R. Levi censet eos juxta arcam collocatos , cum eaque transferri solitos : deposili enim fixique sunt in Galgalis , ibique perpetuo manserunt , ut patetex hoc versu , et ex versu 3; imo S. Hieron. in epitaphio Paulae , asserit lapides hos a S. Paulo visos in Gaigalis. Quare falsum quoque videtur quod ait Josephus, ex lapidibus hisce erectum fuisse altare in coque Josue sacrificasse.

23. SiccANTE DoMiNO Deo vestro aquas , ]eas scilicet dividendo et suspendendo , ut siccu» vobis ad transeundum maneret alveus : vel sic- cavit aquas Jordanis , id esl , siccavit Jordanem ipsum, alveumque Jordanis. Nam aquse proprie non fuerunt siccatae , sed pars delluxit, pars altera in altum erecta fuit suspensaque.

25. UT ET VOS TIMEATIS DOMINUM , ] id CSt ,

Deum quasi Dominum vestrum rerumque om- nium agnoscatis , ametis , veneremini , omni- que reverentia et studio colatis. Hoc enim est 5£6/jt7&s , utvertunt Septuag. Recte enim adver- tit Masius timoris nomineomnem religionem et cultum , piumque affectum erga Deum sig- nificari in veteri Testamento. Erat enim lex illa vetus timoris , sicyt nova est amoris ; nimirum ut ille ait : Primus in orbe Deos fecit timor. Sic

22 COMMENTARIA IN

Levil. 18. Ih. diciUir : Non maledices surdo , scd ihnebis Dominimi Deum tuum , id est , obedies Deo priecipienti ne maltdicas surdo. Deul. 6. 13. Dominum Deum luum timebis , cl illisoU ser- vies , illumamando, reverendo , colendo , lau- daiido , gratias agendo , elc. , Deut. 10. 12. Et nunc , Israel, quid Dominus Deus tuas pelit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuuni ? ut timeas , \i\ est , ut illum ames et colas 1. Reg. 12. 1h. Si limueritis Dominum et servieritis ei. Timet ergo Deum , qui illi debitam servilutem , id est , la- iriam , oJjedientiam , cullumque omnem exhi- hel. Tobise li. ult. Multa bona liabebis , si limae- ris . idest, colueris Deum, Psalm. 2. 11. Servite Domino in limore , et exultaie eum cum iremore, Psalm. 33. 10. Timete Dominum onines sancli (jus , limore non servili , sed filiali , sicut filii liment ofFendere parentes , ne eis displiceant, scilicet ex amore, non extimore : Quoniam non ist inopia timentibus eum , Psalm. 118. 38. Slatue servo tuo eloquium taum in timore tuo, ibidem \ ersu 120. Confige timore tuo carnes meas , a ju- (liciis enim tuis tiniui.

Allegorice, sicut transitus prior Hebraeorum, <luod duce Mose transierunt mare Rubrum, re- ]ir;esenlat Baplismum, in quo sanguine Christi • andidamur a peccatis antea commissis, sic transiius posterior Hebraeorum, quoduce Josue iransieruniJordanem, Qgurat poenitcntiamejus- <\iui Sacramentum, quo abluimus peccata post 15aplismum admissa. Primo , Jordanis est flu- vius populi fidelis, qui ad radices Libani oritur, «rescitque ex coniluxu duorum lluvioruni, sci- licet Jor et Dan (unde Jordanis est dictus), inde- que per amoenissimos campos labiiur, ac tan- ilemeflicit lacum Cionesarelh , sive mare Gali- l;e;e, ex quo rursum egrediens fertur in mare Moriuum, coque absorbetur : quare Jordanis .liidceam et Judceos dislerminabat ab Arabibus , ^.ioabitis, caterisque Gentilibus. Sic Baptismus >uscipilur ab infideli , eumque facit fidelem ; pcEniientia vero suscipitur a fideli , eumque jierficit facilqup sanctum: secundo , sicut He- l)raei, post iransitum Jordanis, celebrarunt Pas- clia ; sic posi poeniteniiam sumitur Eucharisiia, in qua Christum quasi Agnum Paschalem man- (lucamus; lerlio, sicut per Jordanem Hebraei ingressi siuit lerram promissam, sic per poeni- icntiam ingredimur vitam sanctam, quae nos ducil in coelum ; quarlo, Jordanis , Hebr. idem cst quod lluvius judicU : talis est poeqitentia , in qua poenitens est accusator sui , et sacerdos judex, juxla illud Pauli : Si nosmetipsos dijudi- tarcmus , non ulique judicaremur ; dum judica- mtir aatem , a. Domino corripimur , at non cum lioc mundo damnemur, 1. Corinth. 11. 31 ; quin- to, per Jordanem ibatur in desertum, uti per (Mim in eremum ivit Joannes Baptisla poeniten- li.-B dux el praeco, ac Cbrislus poslquam bapii- zatus fuit a Joanne, ivit in deserlum, ibiqne je- junavit ^O diebus, orationi el contemplalioni

JOSUE. Cap. IV.

vacans. SicS. Maria jEgyptiaca transilo Jordane ivit in solitudinem ; ibique in summa abstinen- tia, sanctitate et oralione vixii per /;7 annos. Ilinc ibidemfrequeniia magna exstilit Monasle- riorum, sanctorumque Monachorum , Asceta- rum et Anachoretarum, quorum duces etprimi- pili fuere Elias, Eliseus , et filii Prophetarum ; sexto , sicut Jordanis bic a Deo actus intu- muit, et conversus est retrorsum, sic poeni- tensvitam commutat ut qui prius terrena am- biebat , jam anibiat ccclestia ( uti explicat S. August. illud Ps. 113. Jordanis conversus est relrorsum) quaereipsa, si perseveret, conse- quetur, ac tum dicet cum Jacob : In bacalo meo transivi Jordanem islum , et nunc cum duabus turmis regredior, Genes. 32. 10 ; septimo , Naa- man leprosus lavans septies in Jordanelepram abluit, Z). Reg. 6. sic peccator per poenitentiam expurgat lepram peccati. Rursum hic adapta septem mirabilia Jordanis, quae recensui Num. 3/1.12.

Denique Jordanis fluvius nos tacite admonet omnia vitse hujus, tam prospera quam adversa, Uuere,etillicopraeterfiuere : quareillahumiliter, haecfortiter esse superanda, ut utraque gene- lose calcantes in coelum contendamus, ac men- lem in beata aetcrnitate figamus ; alioqui enim si fiuxum Jordanis, id est, hujus mundi sequa- mur, illa nos secum vehetin mare Mortuum , ubi fuitSodoma,idest, inTarlara. Rursum,sicut Hebrsei transiio Jordane cum Chananaeis assidue bella gesserunt, donec iis expulsis terram pos- sederunt; sic et nospost poenitentiam etmuta- tionemviioe, assiduecum septem vitiiscapitali- bus confligamur oporlet, donec quietem terrae, esi, animae nostrie hic in terris, ac tandem in coelis oblineamus.

QuocircaOrig. hichom. 5. TransireJordanem, iufiuit, est omnia implere, quae mandantur in Evangelio , ut omnibus terrenis nudati ad ter- ram viventium in coelis tendamus, ac praeser- tim servemus illa quae octo bealitudinibus con- tinentur, sciVicet : Beati pauperes spiritu, beati mites, beati qui lugent , etc. Hinc S. Gregor. lib. 33. Moral. c. 6. explicans illud Job. h. Et liabet (iduciam quod influat Jordanis in os ejus , illud attribuit sanctis quos diabolus devorare cona- (ur : Jordanis, ait, Hebrceo vocabulo descensio eo- rum dicitur. Et sunt nonnulli qui viam veritatis appetentes , senielipsos abjiciunt, atquedvitcBve- teris elatione descendunt : camqueceterna cupiunt, valde se ab lioc mundo alienos reddunt ; dum non soUim aliena non appetunt, sed etiam aliena dere- Unquunt; et non solum in eo gloriam non qucB- runt, sed lianc cam se obtulerit etiam contemniint. Claudat agmen S. Bernard. qui serm. ad mili- les templi cap. 9. a\i : Quid in fluminiOus isto ( Jordane ) cminentius , qiwd ipsa Trinitas sibi quadam videndi prcesenlia dedicavit. Pater audi- lus, visus Spiritus sanclus , FiUus est baptizatus, MMh.li.

GOMiMENTAUlA IN JOSUF. Cap. V.

CAPUT QUINTUM

SYNOPSIS CAPITIS.

CjRCUMCIDUNTUR HeBR^I InGaLGALIS. MoX V. 10. CELEBRANT PhASE ; DEFICIT MANNA , CUM FRUGESTErxR^COMEDERUNT. DeNIQUE V. 13. AnGELUS ARMATUS APPARENS JoSUK EUM ANIMAT , JUBETQUE UT SOLVAT CALCEOS , EO QUOD IN TERRA SANCTA CONSISTAT.

fOSTQUAM ergo audieriint omnes Reges Amorrhaeorum , qui habitabant trans Jordanem ad Occidentalem plagam , et cuncti Reges Chanaan , qui propinqua possidebant magni maris loca , quod siccasset Dominus fluenta i Jordanis coram filiis Israel donec transirent , dissolutum est cor eorum , *et non remansit in eis spiritus timentium introitum Gliorum Israel. 2. Eo tempore ait Dominus ad Josue : Fac tibi cultros lapideos , et circum- ^cide secundo filios Israel. 3. Fecit quod jusserat Dominus , et circumci- dit filios Israel in colle praeputiorum. 4. H«c autem causa est secundse circumcisionis : Omnis populus , qui egressus est de yEgypto generis masculini , universi bellatores viri , mortui sunt jn deserto per longissiraos viae circuitus. 5. Qui omnes circumcisi erant. Populus autem qui natus est in deserto, 6. per quadraginta annos ilineris latissimse solitudinis , incircumcisus fuit ; donecconsumerentur qui non audierant vocemDomini , etquibus ante juraveratutnon ostende- ret eis Terram lacte et melle manantem. 7. Horum lilii in locum successerunt patrum , et circumcisi sunt a Josue : quia sicut nati fuerant , in prseputio erant , nec eos in via aliquis circumciderat. 8, Postquam autem omnes circumcisi sunt , manserunt in eodem caslrorum loco , donec sanarentur. 9. Dixitque Dominus ad Josue : Hodie abstuli opprobrium vEgypti a vobis. Vocatumque est nomen loci illiiis Galgala , usque in prsesentem diem. 10. Manse- runtque filii Israel in Galgalis , et fecerunt Phase , quarta decima die mensis ad vesperum , in campestribus Jericho ; 11. et comederunt de frugibus Terrse die altero , azymos panes , et polentam ejusdem anni. 12. Defecitque manna , postquam comederunt de frugibus Terrse, nec usi sunt ultra cibo illo filii Israel : sed comederunt de frugibus prsesentis anni

Terrse Chanaan. 13. Cum autem

esset Josue in agro urbis Jericho ,

levavit oculos , et

vidit virum stantem contra se , evaginatum tenentem gladium , perrexitque ad eum, et ait : Noster es , an adversariorum ? 14. Qui respondit : Nequaquam ; sed sum princeps exercitus Domini , et nunc venio. 15. Cecidit Josue pronus in terram , et adorans ait : Quid Dominus meus loquitur ad servum suum? 16. Solve , inquit , calceamentum tuum de pedibus tuis : locus enim , in quo stas , sanctus est. Fecitque Josue ut sibi fuerat imperatura.

1. REGES AMORRHiEORUM , elC, ET REGES CHA-

NAAN. 1 Septuag. etReges Plioenicice. Sub his duo- bus populis omnes septem gentes liabitanies in terra promissa inteliiguntur per synecdo- chen', scilicet Hevaci, Jebusaei , Hethaei , Phere- zaei et Gergezaei. Deuter. 7. 1. Porro Araorrhcnei vocabantur , qui versus Jordanem habitant ; Chananaei , qui versus mare Mediterraneum , quos Septuag. hic vocant Phoenices, alibi pas- sim vocantur Palaestini sive Philistini: imo sub- inde non solum Philistini, uti sunt Gaz.xi , Azoiii, Accaronitae, sedetomnes Judaei, etldu- maei vocantur Phoenices , uti ex Dionys. Afro, et Strabonelib. 16. docet Masius. Hinc mulierquae ii Mallhaeo cap. 15. 22. vocatur Chananaea , a Marcovocatur Syrophoenissa. Et sane Tyrum et Sidonem, quae erant Phceniciae metropoles, olim ad Chananaeam, sive ad terram Judaeis ^ Deo promissam pertinnisse omnes consentiunt, etsi Hebraei ob suam ignaviam nunquam iis potiii sini. Pulchre et fuse idipsum confirmat hic Ma-

sius et Arias, etPererius in Exodum, pag. 186. in fine.

DlSSOLUTUM EST COR EORUM , ET NON REMANSIT

iNEisspiRiTUS. ]Esthyperbole, q. d. Ita Chananaei et caeteri, ob Hebraeorum per Jordanem sicco pede transitum animo sunt percussi , ac si vita et spiritus eos exanimes defecisset. Septuag. Li- qaefactce sunt mentes eorum, et consternati sunt , et non erat in eis prudentia ulla , suggerens consilium conveniens ad resislendum Hebraeis. Porro , cor vocata est ea pars animi , in qua fortitudo et conslantia est posita ; spiritus vero illa animi vis , qua sapimus, et quod agendum sit despicimus et deliberamus : nam corde li- quescente et fatisccnte, scilicet cum per metum labascit fortitudo, perturbari simul ac fatiscere sapiendi facultatem necessum est.

2. EO TEMPORE AIT DOMINUS AD JOSUE : FAC TIRI CULTROS LAPIDEOS, ET CIRCUMCIDE SECUNDO FILIOS

IsRAEL. 3 Lapicleos , Septuag. petrinos ; Masius, saxeos. Hebr. est nmy tsurim, quod Chald. Ga-

U COMMENTARIA

jetaii. Aiias, Tagnin. ct Valablus verlunt acatos. AVii cole cxacutos. Melius NosieK Septuag. S. Au- gust. Tlieod. Orig. Rupert. Masius et alii vertunt lupicleos. Ilebr. enini 112: tsu}- passim pelram, la- l)idem ei saxum significal. Unde et tsor { indeque Tor ei Tyrus ) dicta est urbs illa polens Plioe- iiiciae, eo quod in rupe maris esset aedificata , ideoque inexpugnabilis. Sic et Scphora, uxor Mosis, cultro lapideo filios circumcidit, Exodi /(. Ei mulii censeni Chrislum circumcisum fuisse (;uUro petrino.

Quacres curJosue jusserit Hebraeos circum- cidi cullro pelrino. Resp. Litteralis causa fuit, (luam dat Theodor. quod eo loci petrarum erat copia , fcrri veroet chalybis inopia. Versabantur enim Hcbrseicirca Arabiam,qu£e ecopia petra- rum dicia est Pelraja, ubi petras exacuuni ins- lar ferri ex eisque cullros faciunt aculissimos. Sic et alibi olim ferrum erat rarum, ideoque carum magnique pretii. Unde Lycurgus apud Spartanos monelam cudi jussit ex ferro , ut ejus ^ravitale et ponderefurta arceret, testePlutorc. in cjus vita. Et Calellus Atyn castratum scribit silice :

Devolvit , aii, ipse acuto sibi pondera silice.

Quin et Graecos olim silice calamos acuisse scribilJulianus, lib. 6. Epig. lapidem,n\l,quiob- tusam acuil gcnam calami.

Allcgor. causa fuit, ut hi cullri petrini essent lypuset figura Christi, qui spiritualis est petra, <'t spirituali circumcisione non carnem a prse- putio , sed menlem a vitiis circumcidit , et cor- pus a morbis et morte circumcidet in collcpra^- |)utiorum, id est, in resurrectione mortuorum, aitRupert. hic c. 16. sicelTlieod. quaest. 1. Ori- gen. Procopius et alii.

Porro S. Aug. serm. Ul. de Temp. S. Bern. serm. 1. de Circumc. et Magister sent. in k. agens de circumcisione , censent circumcisio- Jiem debuisse fieri cultro lapideo , eo quod idip- sum hic jubeal Deus : sed hoc praeceptum soli Josue datum est , non caeteris. Unde Genes. 17. 3 0. ubi circumcisionis institutio et praeceptum a Deq sancitur , nulla lapidei cultri fit mentio. Quocirca etiamnum Judaeisesuosque circumci- duntcultro ferreo, non lapideo. Ita Abulensis, Hugo \ ictor. S. Thomas, Lyran. etdiserte, S. Jus- linus (qui fuit Judseus puta Samaritanus) dial. conlra Triphonem \Prima, ait, illa veslra cir- cnmcisio olim fiebat ferro , et etiamnum fit , ideo- (jue permanet in vobis cordis durilia; atnostra, quceest secunda, fit per aculos lapides , puta per Christum et Apostolos, qui vitia cordis circamci- dunt.

ClRCUVICIDE SECUNDO FILIOS ISRAEL. ] Cuf SC-

cundo ? An semel circumcisi recrescente, vel ailracto praeputio (quod olim fecit Symmachus S. Script. Interpres, et aliis a Judaeis ad Samari- tastransfugientes, ut ostcndi 1. Corinlh. 7. v. IS. ) secundo illud circumcidere jubentur? Mi- iiimegenlium.

Primo ergo Theod. qua;st. 3. et Masius pulant hanccircumcisionem dici secundam, respectu primae , quae facta est ab Ahraham, qui jussu Dei primus se cum tota familia circumcidit, (ien. 17. Verum respectu Abrahae haec non se- cunda, sed piusquam decima, imo centesima • lat circumcisio; nam post Abraliam per {|00 annos usque ad Mosenomnes ejus posteri fuere circumcisi.

IN JOSUE. Cap. V.

Secundo, Vatablus secundam dicl censet res- pectu primae , quae facta est a Mose, qui popu- lum ex jEgypto educlum in Sina circumcidit. Sed de hac Mosis circumcisione nec Script. nec Philo, nec Josephus , nec alius quis meminit.

Tertio R. David Kimchi elCajet. zbsecundo in- terpretanlur vicissim, sive per vices, q. d. Non simul omnes circumcide, ne circumcisi omnes langueant, sintque invalidi ad reslslendum Chananaeis , sed duabus vicibus eos circumci- de, ut dum hi circumciduntur , alii adhuc in- circumcisi sint validi ad pugnandum cum Chananseis. Verum hoc remotum et alienum est.

Dicoergocum S. August. hicquaest. 6. etAbu- lensi non juberi hic eumdem hominem secundo circumcidi, sed eumdem populum , qtii priino in parentibus suis circumcisus fuerat in /Egyp- lo , idque nutu ct liorlatu Mosis, uti senilt Ter- tul. lib. conira Judaeos , R. Levi et alii. Idem vero populus secundo jubetur "circumcidi in filiis, qui incircumcisi manserant per /lO an- nos , quibus percgrinali fuerant in deserto;hi ergo inlermissam tot annis circumcisionem re- sumpserunt in Chanaan. Hunc genuinum esse sensum patet ex iis qua3 sequunlur, praesertim V. 3. 6 et 6. Idem enim hic fuit populus qui a Mose eductus ex yEgypto , et a Josue inductus fuit in terram promissam ; qui primo fuit cir- cumcisus in /Egypto tempore Mosis, imo omnes necdumcircumcisi, fucre circumcisi paulo ante exitum ex .Egypto. In exitu enim celebraruni Phase, et comederunt Agnum Paschalem ; hunc enim nemocomedere poterat nisi circumcisus, Exodi 12. Cessavit deinde populi circumcisioob peregrinationem in deserto per IxO annos : finita vero hac peregrinatione, cum jam Israel in- gressus esset in Chanaan, omnes eousque in- circumcisi fuere a Josue circumcisi, ideoque vocalur haec secunda populi circumcisio. Ita Ma- sius, Lyran. Pererius, Serarius et alii.

Tropol. Noster Jacobus Alvarez tract. de mor- tificalione. Prima, ait, circumcisio in ^Egypto facta externam mortificalionem designat; se- cunda vero in transitu Jordaniseffecta internam morlificationem significat, quae merito fit in colleprieputiorum; quoniam quiinteriora mor- tificare audet, jam collem, id est, aliquem gra- dum perfectionis ascendit. Harum prima exte- rior , .si sola accipialur nulla habita ratione secundae, non multi momenli est, quippe qua; auimum incircumcisum ac vitiis subjectum re- liquit.

3. ClRCUMCIDlT EOS IN COLLE PR.«;PUTIOl\UM, ] id

est , in loco et colle ita dicta a circumcisione praeputiorum ibidem facta a Josue, sicut idem eadem causa dictus est Galgala v. 9.

5. Qui OMNEs ciRCUMCisi ERA.NT. ] Hinc vcrisi- militer a contrario nonnulli colligunt, aliorum , qui circumcisi non erant, neque murmurando rebelles Deofuerant, neminem in deserlomor- luum essc;idque insinuat Psaltes Psalm. 105. v. 37. et Moses Deut. 29. 5.

6. POPULUS AUTEM QUl NATUS EST IN DESERTO PER QUADRAGIIVTA ANNOS ITINERIS LATISSIM.E .SOLl-

TUDiNis iNCiRCUMCisus FuiT. ] Quaeritur qua de causa in deserto omissa fuit circumcisio , cum a Deo esset praecepla, Genes. 17.

Primo, Thalmudici Tract. de jure Leviii , et ex eis R. David hic asseruutper ZiO annos, qui- bus Hcbraei pcrpgrinali sunt in desertOj nou

COMMENTARIA IN

spiiasse Aquilonem , sive Boream ventnm nu- ])ibus inimicuni, idquene coiumnam nubis du- cem itineris dissiparet. Atque liac decausa He- l)raeos abslinuisse a circumcisione, eo quod illum venium sibi puieniobservandum , quod |)iagis medeaiur. Verum ha?c sunt fabulonum isiorum commenla , imo merae nugse et noe- niae. Secundo , Theodor. hic qusest. 2. S. Hieron.

I. 1. in Epist. ad Galat. Damasc. 1. /i. de fide c.

II. et alii hanc dantcausam, quod in deserto populus Israel per se et loci natura sat distinc- iiis, et separatus erat a caeteris gentibus, ideo- <|ue non opus erat eum circumcidi. Circumci- sio enim ea de causa fuit insiituia, ut per eam Israel dislinguereiur a Cceteris. Hscc ratio con- grua est, sed insufliciens. Nam et in Judaea di- visi erant Judaei a caeteris genlibus , et tamen (lebebant circumcidi ob aiios fines poiiores, scilicet ob praeceptum Dei, atque ut hac ratione nomen darenl Synagogae, fierenlque fiUi Abra- lire ei populus Dei, sicut nunc fit per baplis- mum.

Tertio , S. August. hic quaest. 6. censetomis- sam fuisse circumcisionem per populi inobe- (lientiam , quare illum eam omittendo pec- casse ; verum hoc peccatum in populo suo jedarguissei Moses et Script. quod tamen nus- quara facit.

Quarto , Gabriel Vasquez in 3. p. disp. 164. c. 2. suspicatur filios hoscemansisse in deserio incircumcisos ob culpam et murmur paren- tum ; ob hoc enim Deum ipsos parentes puni- visse morle, eorumvero filios incircumcisione. Idem hic suspicatur Masius et Perer. in c. 17. Gen. Sed nil tale innuit Scripi. imo contrarium insinuat, scilicet Deum patribus rebellibus re- jectos surrogasse filios, cum iisque novum foe- dus (cujus symbokim erat circumcisio) pepi- gisse, eosque induxisse in terram promissam a qua parenies ob rebellioncm excluserat.

Dico ergo : Vera omissce in deserto cireumci- sionis causa fuit, quod Hebraei ab ea excusa- lentur per assiduam peregrinaiionem : quia in •■0 nullam stabilem certamque habebant quie- lem; sed quoiies movebalur columna nubis viae dux, toties eam sequi et castra movcre debe- bant Hebraei. Hoc aulem facere nequivissent, si «0 die, vel paulo anie fuissent circumcisi. Cir- cumcisio enim gra\e vulnus infligebat corpori acremque dolorem ; ut nec pugnare nec ambu- lare possel, ut patet in Sichimitis, idcirco a Simeone et Levi caesis ad vindicandum Dinae 5tuprum, Genes. Zh. Quare ob crebrum incer- tumque moium castrorum Hebra.M fuere excu- sali a circumcisione, ne per eam in viiae peri- riilum incurrerent. Ila Abulens. Lyran. Masius, Serarius et S. Thomas 3. p. q. 70. art. h.

In Chanaan vero, ubi figenda erat sedes , cir- fumcisifuere,moxin ipso ejusingressu,puta in (.algalis;idque primo, quia iexeratconditiofce- (leris inler Deum et Abraham <>jusque posteros iniii de danda eis Chananaea : legis autem in- ( hoalio et quasi januaerat circumcisio , uti » hristianismi est Baptismus : per circumcisio- iicm crgo eoscapessere terram promissam par • rai; secundo, quia paulo post, scilicet IZi die mensis ad vesperam jussu Dei comedenduserat Agnus Paschalis v. 10. hunc aulem nemini co- uiedere fas erat; nisi prius circumciso, ilaque ju fiimiliam Abralioe etSynagogam Israclis coop-

CORNEL. A LAPIDE. TOM. M.

JOSUE. Cap. V. 25

lato ; teriio, quia in ipso limine Chanance.'e > Resp. Hebra?orum tum civilisj tum sacra sialim instituenda erat, ac consequenter omnes leges Dei eliam cieremoniales (inter quas prima erat circumcisio) eljudiciales ab Hebraeis erantob- servandae. Unde slatim celebrarunt Phase, ui sancte et religiose auspicarentur possessionem terrae promissae. Decimo crgo die mensis primi Nisan transierc Jordanem et castra fixeruntin Galgalis, ac sequenli die undecimo ibidem cir- cumcisi ob plagam vulneris (juievere ires dies, atque quarto demum die, qui fuit ik Nisan , ad vcsperam celebravere Pascha.

Moraliler discant hic fundatores et guberna- tores Rerumpubl. suum regimen ordiri a Deo , ejusque lege et cultu , uti orditur a Josue ; Deus enim propitiaius illud secundabit. Discat et quisque fidelis sua ofTicia et actiones in- choare cum Deo et a Deo , juxta illud : A Deo inclpe.

Porro mendose hic et Num. \h. 33. Septuag. pro kd annis peregrinalionis deserii habent h^ annos. Constat enim praecise tanlum fuisse ZiO.

Rursum mendose habent //a65xp(Ttot pro quo permetathesin litlerae 5 cum /3 legendum //«56«- piTtot, quod nomen ex Hebr. inn ??t(d6fl7% id est, desertum mutuati ad Graecum idiotismum innexerunt. Eremum ergo madbaritidem vo- cant eremum Hebr.Torum, sive quam Hebrsei vocitarunt suum mldbar , id est , desertum.

Denique potuit haec populi circumcisio uno die , scilicet undecimo Nisan peragi ; quiacir- cumciderc poterat quivis circumcisus , etiamsi non esset sacerdos vel Levita, sedlaicus : unus autem poierat per diem multos circumciderci. Circumcisi aulemtunc erant, et superstites vi- vebant , qui circumcisi egressi fuerant ex ^oyP'0, cum necdum altigissent annum vige- simum : qui enim eum attigerant, hi omnesob murmur morlui sunt in deserto. Rursum qui primi die undecimo hic circumcidebantur , hi mox alios plures circumcidere poterant.

Ut OSTENDEnET EIS TERRAM LACTE ET MELLE

MANANTEM. ] Corrigc cum Roman. Hebr. et Sep- tuag. Vt non ostenderet. Juraverat enim Deus sc omnes murmuralores occisurum in deserto, Nu- mer. 13.

9. HODIE ABSTULI OPPROBRIUM ^.GYPTI A VOBIS ,

quia hodie a viia et moribus incircumcisorum per circumcisionem ingentem, Synagogam, le- gem et religionem meam sanctam transtuli. Id-

CirCO VOCATUM EST NOMEN LOCI ILLIUS GaLGALA, ]

id est, amotio, scilicet praeputii, el consequen- ter opprobrii jEgyptiorum : SS; galal enim sig- nificatvolvere, devolvere, removere, auferre : a galal geminala prima syllaba fit gigal et gal- gala. Unde hic locus dictus est Gigal, Galgal , Gatgala, a S. Hier. Galgal, quae olim civitas in- clyta in recto itinere .t Jordane in Jericho : a Jordane disians stadiis quinquaginta, a Jericho decem : in Galgalis Saul a Samuele unctus esi in primum Regem 1. Regum, 7. 10. Ibidem fixi sunt 12 lapides, tesies iransitus Hebraeorumper Jordanem divisum. In Galgala quoque versatus fuit EliscTeus Prophela , h. Reg. i. 38. Rursuni S. Hieron. Beda et Lyran. Galgala vertunt, ro- tam, revolutionem , circalationem. Unde h galal et gilgal formatum est gulgolet, et Chald. gul~ golta , indeque Golgotha , id esl, Calvaria sivo cranium, ila dictum, ii convolutione, quia ro- luiuium. Minc mons Calvarise, ila dicius a cra-

26 COMMENTARIA

iiiis reoruni ibi plexorum in quo crucifixus est Chrislus. Quarc Joseplius Galgala interpretaus Ubertatem, consulere voluitpudori Heijrc-eoruui more suo , ac Vespasiani et Romanorum auri- bus blandiri, si non adulari.

Tropol. Orig. hom. 6. Si , inquit, post vemis- sionem ( quasi circumcisionem ) peccatoram, ultra non pecces, vere oblatum est a te oppro- brium JEgypti. Si vero iterum peccaveris , iterum m te vetera revolvuntur opprobria, idqueeo ma- gis , quo inulto majoris criminis est filium Dei conculcare, et sanguinem testamenti poliutum du- cere, qudm legem Moysi negligere. iEgyptii enim tempore Josueerant incircumcisi, gentiles, ido- lis et viiiis addicli. Postea tamen circumcisio- nem acceptarunt, ut docet Jerem. c. 9. v. uU. Vide ibi dicla. Illam eos acceptasse nonnulli au- turaant tempore Salomonis, cum is duxit uxo- rem filiam Pharaonis Regis jEgypti, 3. Reg. 10.

Rursum , noster Alvarez tract. de mortifica- tione, opprobrium accipit active , quo scilicet .Egypiii Hebraeis ex ^gyptoexeuntibus imprope- rabant illos ire adfamem et mortem, q. d. Certe vidistis quia siccato Jordane in hanc regionem iransivistis , et terram vobis promissam occu- pastis , et in ea tanquam in terra vobis pacifica circumcisi estis , et per tres dies sine ullo timore donec sanaremini, quievistis : non ergo ad mor- lem eduxi vos ex iEgypto, ut vestri oppressores dicebant, sed ut liberi et securi viveretis. Ita et a nobis spiritalem circumcisionem, idest, mor- tiOcalionem colentibus, mundiopprobrium au- feretur; quia mundani videbunt nos per abne- galionem nullo modo vilam perdidisse, sed vitam carnalem et Deo invisamj pro vita spiri- tali et Deo grata commutasse.

10. Et fecerunt Phase quarta decima die ME.Nsis ( primi Nisan ) ad vesperum, ] ob causas datas V. 6. fuit hoc terlium Pascha Hebraeorum ; primum enim celebrarunt pridie quam egrede- rentur ex^gypto, Exodi 12; secundum anno se- quenti, post acceptam legem, et erectum Ta- bernaculum in Sina, Num. 9. 2 ; lertium hic. Alleg. Josue hic novum primumque in terra sancta Pascha celebrans , repraesentat Jesum Christum novum Pascha , id est, Eucharistiam in ultima coena instituentem.

11. Et comederunt de FRUGIBU9 ( dc ffumento )

TEBR/E DIE ALTERO AZYMOS PANES, ET POLENTAM

EjusDEM ANNi, ] defrugibus, sive hornis et prae- leriti anni, ut vult R. David et Vatabl. eoque al- ludit vox Hebr. "niy abur , a rad. abar, id est, transivit, praeteriit; sivepoiius novis praesentis anni, utiexprimuntSeptuag. PorroHebr. abur, et Chald. ibbura, quaslibet fruges significat anni lam praesentis, quam prseteriti. Ita Masius.

Die altero. ] Hebr. crastino Paschce , idest, posiridie primae diei azymorum, puta secundo die azymorum, sive die 16 mensis Nisan; illo enim primumDeo ofierre debebant manipulum spicarum, antequam vescerentur frugibus prae- sentis anni, juxta legem Levit. 23. \lx.

R. David vero per crastinum Paschae accipit primum diem azymorum, sive 15 Nisan. Pridie enim illius, puta 14 ad vesperam comederunt Agnum Paschalem. Ipse enim ut dixi fruges ac- cipit hornas, id est, anni proeteriti,quibusvesci licebat ante oblatum manipulum spicarum die secundoazymorum;hicenimoflerebanturquasi primitic-e novarum frugum anni prcnesenlis , non pracieriii.

IN JOSUE. Cap. V.

PoLENTAM.] Hebr. nSp kalvi, id est, tostas fru- ges. Vide Levit. 2. 1/j.

12. Defecit MAN\A,] sciiicct pluerc vel nin- gere e coelo. Deus enim quiHebraeis ob alimenii inopiam manna fuerat largitus, ablata alterius ci- bi copiamanna subtraxit, perinde ut aves affe- runt cibum pullis in nido dum teneri sunt, at cum crescendo validiores facli , sibi siifficere possunt, eas sibi relinquunt, ut sibi annonam parent. Deus enim ulinon deest in necessariis, sic nec redundat in superlluis.

Illustre exemplum est apud Theodor. in Philo- iheo c. lO.Theodosius Abbas, inquit, inslar Mo- sis orans, et virga petram percutiens , ex ea fontem aquaj perennis elicuit, qui monasterium ase in loco arido aedificatum irrigaret. Hic fons exstructo postea in monasterio lavacro exaruit, sed eo destructo rursus fluere coepit, quasi ne- cessitatisuccurrens etcumea cessantecessans.

TropoL qui voluptates terrae ambiunt el gus- tant, privantur coelestibus : Deus enim spiri- tum orationis et contemplationis in deserto ma • nentibus tribuit , carnis nimirum voluptales et seculi ambitionem relinquentibus , et ab illis qui corde in seculum redeunt abscondit. Hi paulaiim ex spiriiualibus carnales fiunt , et hujus mannae suavitatem gustare desinunt ; illi vero quotidie magis puri et spirituales evadunt : gustato enim spiritu desipit omnis caro. Et vice versa, cui sapitcaro, huic desipitspiritus. Audi S. Bern. Ep. 3. ad Fulconem. Quomodo ignis et aqua simul esse non possunt ; sic spirituales et carnales delicice in eodem se non patiuntur. Ubi crapulam ructantis inter pocula senserit Clmstus , vina sua dulciora super mei et favum vienti pro- pinare non dignatur. Ubi curiosa ciborum diver- sitas, ubi divitis supellectilis discolor varietas ocu- lospariterpascitet ventrem, cocleslis panisjejunam deserit mentem. Idem serm. 6. de Ascens. Errat omnino , inquit, si quis ccetestem illam dulcedi- nem huic cineri , divinum illad balsamum huic veneno, charismata illa spii^itus miscere posse hu- jusmodi illecebris arbitretur. Audi et S. Hier. ep. 34. ad Julianum : Difficile, imo impossibile est ut prcBsenlibus quis et futuris fruatur bonis, ut hic ventrem etibi mentem expleat, utde deliciis Irans- eat ad delicias , ut in utroque seculo primus sil , ut in coelo et terra appareat gloriosus.

Anagog. Rupert. hic c. 17. manna, ait, terres- tre, id est Eucharistia, deficiet, cum fruges so- lidas coeli nobis exliibebit Ghristus. Ibi enini ipse seipso , quasi pane vitse nos pascet , ei quasi vino divino inebriabit, juxta illud : Ine- briabuntur ab ubertate domus tucB, et torrente vo- luptatis tuce potabis eos. Ps. 35. 9.

Audi Rupert. Pascimur mente legendo vel au- diendo verbum Dei, pascimur et ore manducando dcmensa Domini panem vitce ceternw, et bibendo caiicem salutis perpetuce. At ubi venerimus ad ii- iam terram viventium, in illam beatam Sion , ubi insua specie videbitur Deas deorum , neque verbo doctrince indigebimus , neque in istis speciebus panis et vini, sed in propria substantia videndo pa~ nem Angeloram manducabimus. Igitur postqudm comederunt terrcB fruges, defecit manna ; quia vi- delicet postquiim venerit quod perfectum est , eva- cuabiturquod ex parie est.

Allegorice manna defecit, id est, bona legis ve- teris defecerunt, cum Jesus eis substituit Eu- charistiam , qui vere est panis Angelorum , ct raanna coelorum. Ita Nyssenus in vita Mosis.

COMMENTARIA

13. CUM AUTEM ESSET JOSUE IN AGRO URBIS JERI-

cno. ] Hebr. Cumesset in Jericho , icl esl , in di- lione vel agro urbis Jericho, nisi malis propo- silionem m pro apud per enallagenHebraeis usi- lalam sumi. Simileest c. 10. v. 10.

Sive ergo ex Galgalis Josue castra moverit in agrum Jericlio, sive caslrismauenlibus in Gai- galis (Galgala enim a Jericlio lanlum decem stadiis , id est vix media leuca distabant) , Josue dux pervigil de Jerichunle primo obvia excideuda soHicitus, deque excidii ejus ratione et modo consilia animo versans , Deumque orans, in agrum Jerichuntis exierit, aut etiam iocum oppugnandae urbi opportunum specula- lum iverit ; ibidem li«ec ei objecta est visio, quao illi ad rem peragendam animos adderet : ita dum magna sanciaque animo machinamur ; Deus sc cousiliis nosiris insinuat, viresque et modos ea exsequendi demonstrat.

VlDIT VIRUM STANTEM CONTRA SE. } Hebf. nilJl

benegdo , id est, coram se, e regione et ex ad- verso sui. Erat hic Angelas specie "lUJ gefctr, id est, viri. Unde nonnulli eum Gabrielem fuisse putant.

EVAGINATUM TENENTEM GLADIUM, ] inStar prse-

Jianiis; ideoque galca qiioque, thorace et bal- leo accinctus , uti opinatur Serarius. Solet Deus vel Angelus congruam persoucTe et rei, de (lua agitur, et ob quam .apparet, formam , spe- ciemque ct habitum assumere. Strictus ergo fulminansque gladius in viri fortis manu, Dei potentiam et vindictam reprsesentat Josue quasi militi ducique suo assistere , eique praBsentem et paratam esse ad bellum tam Cruentum (iontra Jerichuntem conficiendum. Ita Ruperrus. Sic Ghristus apparuit Magdalenaein horio ut hortu- lanus, duobus discipulis peregrinantibus utpe- regrinus , Stephano stanti certantique stans, Actor. 7. 55.

Perbbxitque ad eum. ] Sepluag. Aggressus est eum. Nota hic intrepidos Josue animos , quibus *olus solo armato occurrit, iisque verbis salu- lat, quse plane aut duellum aut amicitiam de- cernant.

ET AIT EI : NOSTER es, an abversariorum ?] Pu- lant aliquiJosue putasse virum hunc esse ho- minem, oon Angelum , eique dixisse : Ex nos- irisne e& , an ex Chananeeis ? Unde Angelus subjicit:

ilx. Nequaquam. ] Non sum vester vel ex vesiris caslris egressus, neque ex adversariorum , sed «um AngelusDei. Ita Abulensis, Serariusel ahi. Ex adverso videlur Josue ex tam augusta viri forma cognovisse, vel certe suspicatus esse eum esse Angelum tutelarem vel Hebraeorum, vel ChananaBorum, ideoque rogasse: Noster es, an udversariorum? Ita Qrigen. hlc hom. k. qui ait Josue dubitasse an bonus an malus esset hic Angelus. Sic etS. Gregor. Arias Montanusetalii. Favet Chald. qui vertit: Opitulalumnobisvenisti, an hostibus- nostris?

Porro a Josue Angelum quidem cognilum fuisse, ei an ipse custos esset amicorum, an lioslium , iniernoscere voluJsse , Jobius Mona- chus apudPhoiium in sua Bibli^theca cum mul- lis aliis , in hunc fere modum' scribit. Multa enimJosue docebant neque aliquem esse hunc ex hostill acie ; ac neque ex proprio exer- cilu, ut qu6d siibito aslilisset , quod nemo ad- versariorum auderet vel per medias hostium copia» iransire, vel in conspeclum Imperaloris

IN JOSUE. Cap. V. 57

venire; quin et quod tanta usus audacia, nihil omnino hostile feeisset; alioqui nec sapientis- simi Imperaioris eralignorare, qualiscontribu- lium esset habitus atque apparatus, qualis item alienigenarum. Verum noverat quidem Josue vistmi illud , unum intelligentium spirituum esse; sed hoc cognoscere avebat, utrum quOd apparuissetex hostibus esset, an de iilo exercitu qui protegebal Israel.

Tropol. Simili modo cum ihsiinctibus et im- pulsibus animae agendum, rogandumque : Nos- triestis, an adversariorum? ut si ab Angelo bono immiitantur , admittantur ; si a nialo , repel- lantur.

Hincet S. Greg. 1. 33. Moral. c. 22. ait Josue limuisse hic illasionem diaboli : ipse enim Sa- tanas transfigurat se in Angelum Lucis. 2. Cor. 11. llanc transfiguralionem, inquit, Josue timuit , quanda videns Angelixm, cajus esset partis inqui- sivit dicens : ISoster es, an adversariorum? ut vi- delicet si adversce virtutis esset , eo ipso quo se sus- peclum cognosceret , ab illusione resiliret.

Idem habet B. Petrus Damiani Hb. 2. Epist. 7. quseordineest 28.

Moral. S. Antonius apud S. Athanasium, ex hoc dicto factoque Josue, docebat nos idem fa- cere debere in quovis limore, tenlatione, hor- rore , praesertim cum spectra vel phantasmata nos percellunt , ut audacter ea invadamus , ro- gemusque qui sint-, et unde veniant. Hac enim audacia metum omnem et dolos diaboli discu- tiemus. Audi S. Antonium : Cum aliqua se vobis obtuLerit visio , audacter requirite quis sit ille, et unde venerit^ dc sine mora si sanctorum fuerit reveHatio , Angelicct consoLatione timor vertetar in gaudium. Si vero diaboLi fueril tentatio, fidelis animce percunctationibus evanescit : quiamaximum est securilatis indicium interrogare quisnamest et unde? Sic el ISave filius auxiiiatorem suum inter- rogandocognovit : nec DanieLem percunctantem La- lere potuit inimicus.

lli. Qui respondit : Nequaquam (sum adversa- riorum ) sed sum princeps exercitus Domini , ] tam coelestis (q. d. sum princeps oninium An- gelorum) quam terrestris, puta fidelis populi sive Israelitarum,hoc est : Ego sum Michael, qui praesum Ecclesiaetam Angelicae incoelis trium- pha-nii, quam vesti^ae hic in Chananaea militanti. lla Theod. Lyran. Abulens. qui addit hunc An- gelum fuisse eumdem cum illo qui castra He- brasorumincolumnanubisquasiduxviaepraeibat, et alii passim. Nam Michael, Daniel 10, vocatur Prineep^s genlis Judaeorum, et confligit cum An- gelo Persarum, ut Judaeos fideles o captivitate Babylonica liberet. Vide ibi dicta. Audinostrum Franciscum Suarez tract. de Angelis libv 6. e. 19, n. 22. Hinc nonnuLli putant LLLum Angelum fuisse MicLiaelem , qui princeps populi IsraeL dici- tar, DunieL. 10. AbuLensis vero q. 71. o^edit fuisse GabrieLem, qui etiam curartt habebat populi Ju- daici , ut ex Daniele cap. 8. 9 et 10. constat : et forlasse Micliael habebat superiorem curam , el GabrieL propriam totius exercitUs beLlalorum. In quo sensu eliam probatur Cnde d'aH AngeLos cus- todes exercituum , prceserlim ftdeiium, et qui causam Dei agunt, Quod eliam confinnari potest cx illd PsaLm. 33. Immittet AngeTus Domini in cireuitu timeyitium eum, et' eripiet' eosf. Quo etiam testimonia ad hoc Patres convnuniter utiinlur. Hiicusque Suarez.

Michael ergo fuit olim praescs synagogaeJu-

25 COMMENTARIA IN

daeorum ; slcut nunc esl preeses Ecclesiae Gliris- lianorum, ac ut talis ab ca invocalur , ut eam contra daemones, conira infideles, et quoslibet impios lueatur et propugnet. Sic quaelibel regna t.t provinciae suum habenl Angelum praesidem, ;cque ac singuli exercitus fidelium, uti habuit Judas Machabaeus Angelum equitem in vestc candida hastam aureara vibrantem, qui caslra praeibat , 2. Machab. 11. 8. et Ezechias rex, cu- jus Angelus occidit una nocle 185 millia Assy- * riorum. Hoc est quod canit Psaltes Ps. 33. 8. Immittet ( Hebr. njin chone , idest, castra me- tabitur ) Angelus Domini in circidta timentium eam. Quare dux et milites in praeliis assidue suum hunc Angelum invocent , orentque cum Juda Machabaeo ; Dominator ccelorum, mitte An- gelum tuam bonum ante nos, in timore et ire- more magnitudinis brachii tui , at metaant qui cam bldsphemia venianl adversus sanctum popu- lum taam.1. Machab. 15. 23. Ad hoc Deo mili- tant Virtutes, Poteslates, Principatus et Domi- nationes. Sic Angelusin columna nubis praeivit castra Hehrseorum in deserto per ^O annos, eis- que plurimas victorias conlra Amalec, Og, Se- hon , etc, dedit.

Et nunc venio,] ut singulari mea praesentia , licet invisibili vobis assistam, ac pro vobis mu- ros Jerichuntis proslernam; itaque vos in ur- hem inducam , indeque caeleros Chananaeos debellem , ac eorum civitates et arces vobis tra- dam.

JOSUE. Cap. VI.

15. Et adorans, ] non latria ul Deum, sed dii- lia ut Angelum praesidem. Adoratio enim , sive ut Hebr. ninriOT histachave, id est , incurvari, et incurvatio inScript. non soli Deo datur , sed Angelis quoque et hominibus, quomodo Japo- nes , Siuc-e, aliique Orienlales se incurvantes, et frontc humum ferientes suos Reges adorant , id est, venerantur. Et hoc significat Graecum

7rpO!JZUV£(V.

Moral. notanda hic prompta et demissa animi Josue religio , et devotio erga Angelum.

16. SoLVE CALCEAMENTUM, ] q. d. Meminerls te coram Deo, cujus vices ego gero, quemque ut legaius repraesento, stare, iisque quae vides, et deinceps audiesvoluntatem consiliumque sum- mi numinis tibi declarari, cui proinde reveren- liam exhibere par est deposiiione calceorum ; locus enim hic Dei per me apparentis praesenlia sanctus sacerque est. Idem jussit dixitque An- gelus Mosi in rubo ardente apparens , ac forte idem fuit ulrobique. Videdicta ExodiS. 5. Porro plura hic Angelus dixit Josue de modo expug- nandi Jerichuntem , quae audiemus capile se- quenti v. 2.

Disce hic qua religione et reverentia in lemplis versandum sit, ut non fabulis, sed ora- tioni vaces, quamque Deus non tantuminterio- rem, sed et exteriorem cultum caeremoniam- que requirat. Undepro/ocM5 inquostas sanctus est, Hebr. est sanctitas est , id est, sanctissimus est ob Dei praesentiam.

CAPUT SEXTUM.

SYNOPSIS CAPITIS.

JOSUE , ARC^ PER SEPTEM DIES CIRCUMDUCTU, JeRICHUNTEM RUENTIBUS MURIS EXPUGNAT , STATUITQUE ANATHEMA , ET DELET FUNDITUS , SOLAM RaHAB CUM SUIS SERVAT , AC EJUS RE.EDIFICATORI DeI MALEDICTIONEM I3IPRECATUR.

1 . a^^^s^is^..^^'ERicH0 autcm clausa eratatque munita , timore Gliorum Israel , et nullus

egredi audebat aut ingredi. 2. Dixitque Dominus ad Josue : Ecce dedi in manu tua Jericho , et regem ejus , omnesque fortes viros. 3. Circuite urbem cuncti bellatores semel per diem : sic facietis sex diebus. 4. Sep- timo autem die sacerdotes tollant septem buccinas , quarum usus est in jidjilaeo , et praecedant arcam fcederis : septiesque circuibitis civitatera , et sacerdotes clangent buccinis. 5. Cumque insonuerit vox tubae longior atque concisior , et in auribus vestris increpuerit , conclamabit omnis populus vociferatione maxima , et muri funditus corruent civitatis , ingredienturque singuli per locum contra quem steterint. 6. Vocavit ergo Josue Glius Nun sacerdotes , et dixit ad eos : Tollitearcam foederis ; et septem alii sacerdotes tollant septem jubilaeoi um buccinas , et incedant ante arcam Domini.

7. Ad populum quoque ait : Ite , et circuite civitatem, arraati, praecedentes arcam Domini.

8. Cumque Josue verba Gnisset , et septem sacerdotes septem buccinis clangerent ante arcam foederis Doraini, 9. omnisquepraecederet armatusexercitus , reliquum vulgus arcara sequebatur, ac buccinis orania concrepabant. 10. Praeceperat autem Josue populo , dicens : Non claraabitis , necaudietur voxvestra, nequeullusserrao exore vestro egredietur ; donec veniat dies in quo di- cara vobis : Clamate et vociferaraini. 1 1 . Circuivit ergo arcaDomini civitatem semel per diem, et reversa in castra, raansit ibi. 12. Igitur Josuede nocte consurgente , tulerunt sacerdotes ar- cam Doraini, 1 3. et septera ex eis septem buccinas , quarum in jubilaeo usus est : praecedebantque arcam Doraini arabulantes atque ciangentes , et arraafus populus ibatante eos ; vulgus autera re-

COMMENTARIA IN JOSUE. CHp. VI. 29

llquum seciiiebalur arcam et buccinis personahat. 14. Circuicruntque civilatem secundo die semel , et reversi sunt in castra. Sic feceruiit scx diebus. 15. Die autem septimo , diluculo consurgentes, circuierunt urbem , sicut dispositum erat , seplics. 16. Cumque septimo circuitu clanf^erent buccinis sacerdotes , dixit Josue ad omnem Israel : Vociferamini ; tradidit enim vobis ejus civitatem : 17. sitque civilas hsec anathema , et omnia quse in ea sunt , Domino ; sola Rahab meretrix vivat , cum universis qui cum ea in domo sunt : abscondit enim nuntios quos direximus. 18. Vos autem cavete ne de his , quse praecepta sunt , quippiam contingatis , et sitis prrevaricationis rei , et omnia caslra Israel sub peccato sint atque turbentur. 19. Quid- quid autem auri et argenti fuerit et vasorum seneorum ac ferri , Domino consecretur , repo- situm in thesauris ejus. 20. Igitur omni populo vociferante , etclangentibus tubis, postquani in aures multitudinis vox sonitusque increpuit , muri illico corruerunt , et ascendit unusquis- que per locum , qui contra se erat ; ceperuntque civilatem , 21 . et interfecerunt omnia quae erant in ea , a viro usque ad mulierem , ab infante usque ad senem. Boves quoque et oves et asinos in ore gladii percusserunt. 22. Duobus autem viris , qui exploratores missi fuennt , dixit Josue : Ingredimini domum mulieris meretricis , et producite eam , et omnia quae illius sunt , sicut illi juramento Grmastis. 23. Ingressique juvenes , eduxerunt Rahab , et parentes ejus , fratres quoque , et cunctam supelleclilem ac cognationem illius , et extra castra Israel manere fecerunt. 24. Urbem autem , et omnia quae erant in ea , succenderunt , absque auro et argento , et vasis aeneis , ac ferro : quae erant in serarium Domini consecrarunt. 25. Rahab vero meretricem , et doraum patris ejus , et omnia quae habebat , fecit Josue vivere , et habi- laverunt in medio Israel usque in praesentem diem ; eo quod absconderit nuntios , quos mise- rat ut explorarent Jericho. In tempore illo , imprecatus est Josue , dicens : 26. Maledictus vir coram Domino , qui suscitaverit et aedificaverit civitatem Jericho. In primogenito suo fun- damenta illius jaciat , et in novissimo liberorum ponat portas ejus. Fuit ergo Dominus cum Josue , et nomen ejus vulgatum est in omni tcrra.

1. Jericho atjtem erat clausa et munita. ] Hel). imjDm mjlD sogeret umisgeret , quod Masius, Vatabl. Pagnin. vertunt : Jericlio erat claudens seet clausa, idest, diligentissime erat clausa , plane obserata et occlusa. Unde Noster et Septuag. id explicantes vertunt : Jericho erat clausa et munita. Et clare Chaklaeus : Erat auiem Jericho occlusa foribusferreis , et munita vectibus ceneis ante filios Israei. Non erat qui exiret ex ea, neque qui intraret in eam. Non erat qui exiret ex ea ad pugnandum , neque qui intraret in eam ad pacificandum.

Hic versus inseriiur quasi per parenthesin , ut melius intelligantur mira illa, qucie deinceps Angelus praecepit Duci Josue ab urbis tam mu- nitae expugnationem. Unde Pagninus \ersum hunc collocat ullimum capilis praecedenlis.

2. Dixitque Domiisus ab Josue : Ecce dedi in MANU TUA Jericho. ] Dominus , id est, Angelus legatus Dei, ejusque personam repraesentans. Unde Hebr. vocatur JEHOVA, quod est nomen Deo proprium. Deus enim per Angelum loqui- tur, sicut Rex loquitur per legatum. Sic Ange- lus vice Dei promulgans ejus legem in Sina vo- catur JEHOVA , Exodi 19. 20. Pergit enim hic loqui Angelus , qui in fine capitis praecedentis Josuc jusserat, ut se excalcearet, et excalcea- lusaudiret jussa Dei;hicergo illapanditetpro- raii , docetque modum quo Deus velit expug- nari Jerichuntem, sciiicetnon fragorearmorum, sed clangore tubarum.

3. CiRCUiTE URBEM ( ita rcmote ab ea , ut sitis cxtra teli jactum, ne quis ex ea illud in vos jaciat ) cuNCTi bei.latores semel per diem : sic FACiETis sex diebus. ] Hcbr. addunt : Et sacer- doles toUant buccinas quarum usus est in JubilcBO, et p7'(fcedant arcam fccdcris ; quae Nosler rejecit

in versum sequentem. Unde liquet primis quo- que sex diebus sacerdotes clanxisse buccinis. sed semel duntaxal per dies singulos, seplimo autem die septies. h. Septimo autem die sacerdotes tollantsep-

TEM BUCCINAS QUARUM USUS EST IN JUBIL.^0, ] SCi-

licet in auno quinquagesimo, qui lotus erat festus et laelus. Erant hae buccinae ex cornu, non arietum, ut habet Chald. sed boum, ut ex sanc- to Hieron. et aliis ostendi Levit. 25. v. 20.

SePTIES CIRCUIBITIS CIVITATEM , ET SACERDOTES

CLANGENT BucciNis , ] scilicct seplics ; cum cseteris sex diebus semel tantum circuirent, ideoque semel tantum clangerent, ut dixi v. 1. itaque reipsa factum esse patet ex ipsa praecepti hujus exieculione , quae narratur versu 13. Ita Abulensis.

Sedcur jubetDeus Sacerdotes clangere buc- cinis Jubilsei iisque expugnari Jerichuntem ? Resp. ut significaretur tempus instare, quo terra sancta a Chananaeis, tanquam iniquis et injus- tis possessoribus, ad Deum quasi communem verumque Dominum et Principem vindicata, aliis iisque juslis et fidelibus traderetur co- lonis, puta Hebroeis Abrahae posteris , quibus a Deo erat addicta. In Jubilaeo enim praedia etpos- sessiones venditse, vel quovis modo alienatse, ad primos redibant heros et dominos, Levit. 25. Judaei autem in patre suo Sem, filio Noe, posse- derant Palaesl. sed posteri ejus ex illa a Chanan. fuere expulsi. Jure ergo hicquasiinJubilaeoeo- rum posteros., scilicet Hebraeos, quasi primos prislinosque heros in illam reduxit Deus ; ideo- que buccinis Jubilaei eos clangere jussit.

Aliam causam dat Procopius : Cur , inquit, tubis corneis ac jubilceis classicum canere jussit ? Eo quod animalibus cornigeris cornua murorum

30

COMMENTARIA

vice sunt j adeoque nobis loco cornu Dominus esse Uebet, juxta illud : Protector meus cornu salulis mece. Psalm. 17. 3.

Tertiam causam dat S. Ambr. in c 10. Lucae V. 30. dicens ■• Religionis insignia anmi sunt sacerdotis, q. d. Sacerdotum arma sunt non ga- leoB capilis, sed buccinse Jubilaei ; quia his suam leligionem et sacerdotium testantur, quo pro- siravere Jericliuniem.

Porro haec ceremonia pompaque per septem dies circumeundi Jerichuniem etbuccinis clan- gendi, speciem habebatobsidionis et oppugna- tionis ( sed umbralilem, videlicet, ut Hebra^o- rum fldes exercerelur, et a timore excitaretur clangoretnbarum , acut manifestissime palerei non humaua arle, sed Dei unius voluntale et I)otentia urbera superari. Ita Abulensis, Arias, Alasius et alii.

Hoc est quod ail Apostolus Hebr. 11. r. 30. Fide muri Jericho corriterunt circuitu septem dierum. Fide, qua scilicet Josue et Hebraei crediderunt Deo idipsum promittenti, ideoque ei obediunt urbem circumeundo et clangendo.

Hic aulem fuit ordo totius pompae. Hebraei bellatores armati praeibant circumeuntes urbem quasi se ostentanies urbi ad eani invidendam : illam mox sequebatur arca foederis cum sacer- ilotibus bajulisetDuce Josue. Claudebat agmen vulius imbelle. Arca ergo erat in medio ;, et anterius armatis, posterius cu3tero populo cin- gebatur, ne a Jerichuntinis erumpentibus in- lercipi posset. Undearca hic non preecessit, nec ab armatis distabat duobus millibus passuum , uii factum erat in transitu Jordanis; sed eos immedialesequebatur. Primis sex diebus semel circuiepe urbemi elangendo ; septimo vero die septies, ac tum ultimocircuitu, etclangore ac clamore horrisono totius populi corruerunt niuri Jerichuntis, atque Hebraei eam cingentes suo quisqueloco ingressiillam vasiaruntetcon- cremaruat, feceruntque anathema.

Huc periinet praeceptum Leonis Imp. datum ab eo suis ducibus et militibus in Tacticis c. 20. II. 188. Quando, inquit, m acie , sole contra lu- cente cum hostibus conflicturus es , priusquam prcelium commitlat ur , j ube milites sursum aivna, nudos gladios, ferreascuta et illustria , et liasta- ram cuspides tollere ; hcec enim si admodum ful- geant , in aliquam perturbationem hostes conji- cient. Quando vero jam manus conserturus es magnocum clamore vocis et armorum contra hos- Les contendant , itaque prcBlium cum hostibus ineant.

Moral. discant hic Duces et Praesides suos sub- (litos semper labore aliquo occupare, ne mar- cescant otio. Unde Leo Imp. ducibus suis ita praecipit in Tacticis c. 20. n. 175. Si exercitum laum ad labo)'es assuefacias , paratos et obedien- tes eos tibi semper habebis et aciem servantes , et rorfwre robustos. Otium enim languida et infirma facit corpora , timidas effbminatasque mentes red- dit : exercitatio autemet labores corpora strenua ac robusla, mentesviriles atque aiacres facit. Anle tcmpus igitur omnia ad res agendas idonea prce- parentur , ut necessariis temporibus omnia in promptu sint.

Anagog. J.er(c/io,idest,Lana,typ.usest mundi inutabilis et perpetuo. sese mutanljs, qui in die judicii canente tuj>a Archangeli everletur, et igne connagralionis comburelur. Ila Orig. hic hom. 7.

IN JOSUE. Gap. VI.

Tropol. sicuttuncclangenlibusbuccinis muri Jerichuntis corruerunt , ita nunc in lege nova, personante praedicatione Apostolorum et suc- cessorum, cadit mundi superbia cum suis tur- ribus et vitiis. Unde S. Chrysost. hom. 21. in epist. ad Ephes. Israelitae, ait , Jerichuntem everterunt, choreas agentium et cantantium morepotius, quam bellatorum. AudiOrigen. In adventu jESU(Josue) inquit , muri Jericlw sub- versi sunt , in advenlu Domini mei i esv mundus vincitur : si tubam prcedicationis ejus audis et se- queris , tibi destructus est mundus. Subditque Jesum desiruxisse mundi muros, id est, firma- menla ; scilicet idolorum cultum, divinationem daemonum , commenia augurum , aruspicum et magorum , ac Oraiorum eloquentiam , et Philosophorum sapienliam, rationes et argu- menta. Clanxit aulem Christus tubis quatuor Evangeliorum, ac Epistolarum S. Petri, Pauli , Jacobi, Joannis et Judae.

Audi S. Augustinum serm. 106. de Temp. Sicut tunc canentibus tubis muri illi ceciderunt, ita et nunc oportet ut civitas mundi, id est , superbia cumsuis turribus, avaritia sciUcet, invidia atque luxuria, simut cum populis , idest, omnibus con- cupiscentiis malis, assidua sacerdotum praedica- tione destruatur atquedispereat. Non ergo oporlet ul sacerdotes in Ecclesia laceant , sed audiant Do- minum, dicentem : Clama, ne cesses , quasi tuba exalta vocemtuam, et annuntia populo meo scelera eorum, Isaiae 68. Et post nonnuUa : Tuba itaque peccatoribus necessariaest, quce non solUm aures eorum penetret , sedet cor concutiat , nec delectet cantu, sed castigel auditu, et slrenuos quosque hortetur in bonis , et remissos terreat pro delictis. Namsicut in prcelio tuba formidolosimilitismen- tem dejicit , et animum fortis accendit ; ita et sa- cerdolalis tuba mentem peccatoris humiliat , ani- mos viri sancti corroborat , nec parcit voci , ut parcat saluti , et uno eodemque sono isti adhorta- tionem dat , quemadmodum sit fortior ad vincen- dum illi terrorem incutit, quemadmodum sit tar- dior ad pecc andum. Causaminferius subjicit:A' am sacerdotates iltius temporis tubas quidaiiud prce- figurasse credimus , quiimhujus temporis sacerdo- tum prcedicationes , perquas non cessant peccato- ribus terribiti sono auslerum Judicium nuntiare , tristem gehennce interitum prcedicare et quodam comminationis strepitu aures detinquentium ver- berare ? Sicut enim tunc tubarum clangor destruc- tis ccementorummurisadpoputiinteriorapervenit; ila nunc prcedicatio sacerdotum destructis parvis cogitationibus ad animce nuda pertransit. Et sicut sacrce vocis sonus contumacem poputum destruxit et captivavit, ita et nunc sacerdotalis prcedicatio populum peccalorem subjugat.

Sed cur septenario circuitu et clangore ruit Jericho ? Resp. quia septenariusin Script. sacer est ob festum sepiimae diei sive sabhutum , atque signiGcat universitatem, quia sex diebus Deus creavit mundum , et septimo quievit. Hinc sep- tem hic fuere buccinae, septem sacerdotes, sep- tem clangores, septem dies circuilus, el clan- goris. Vide dicta Levit. 23. 2^. et Num. 10. 3. Audi S. Aug. loco citato : Seplenario numeronunc per sacerdotes Deinon tamuna civilas destruitur , qucim totius.mundi iniquitas dissipatur. Nam sicut in singutaris urbis nuncupatione universi mundi habitus figuratur ; iia septem dierumcirculo totius mundi spatia distinguuntur , per quce sacerdota- iium prcedicationum tubce ipsi seculo excidium

COMMENTARIA IN

annantiant , cl Judiciuni comminanlur , sicut scriptum est : Quoniammundus peribit, et omnia quxinmundosunt.OaiautemfacitvoluntaleniDei, manet in aternum] sicut et Cliristus in ceternum manet. Myslicam seplenarii circuilu significa- lioneni et causam assignabo v. 15.

DeniqueS. Chrysost. bom. 5. depoenilenlia, et Procopius bic noiant seplem dierum circuitum praecepisse Deum, ut Jerichunlinos percelleret, et ad pceniieniiam peccatorum induceret. Hoc enim spatium poenitendi ex sua clemeniia iis dedisse, ut excidium evaderent, sicuttres dies dedit Ninivitis praedicante Jona cap. U. qui et per eam excidium evaserunt.

5. GUMQUE INSONUERIT VOX TUB/E LONGIOR ATQUE

CONCisiOR. ] Hebr. Cum trahent in cornu jubiLcei. Masius •.Cum cornujubili inflabunt sono produc- tiore , ideoque concisiore , ut recte addit Noster, tum quia trahere vocem est vocem concidere et frangere. Sicenim dumlerramtraliis, eam ser- rando incidis ; tum quia dici.halitus hominis tubam inflare nequit, quin inflalionem hanc retrahat, infringal et incidat, ut respiret, et halitum spiritumque ad inflandum resumat.

7. Armati pr^cedentes arcam Domini. ] Sanc- tus Chrysost. in Ps. h2). quaerit : Si muri erant casuri , cur armis induuntur ? Ac respondet, ut facilius Hebrsei crederent urbem a se expug- nandam ; armantur ergo quasireverabellaluri. Planius dicas velle Deum ut nos sibi in mira- culis cooperemur, ac faciamus id quodestex parte noslra ; tunc enim faciet Deus id quod suum est. Deus enim ab otiosis abest, negotio- sis adest, et tonans juvat conantem, q. d. Ar- mate vos, 6 Hebraei , et cum armis circuite urbem ; tunc ego vobis adero, ac muros pro- sternam , ut armati urbem ingredientes , armis vestris cives omnes mactetis, et civitalem ever- tatis.

Porro Josue hic accurate servat prcTecepta mi- lilaria , quse assignat Vegetius 1. 3. de re militari cap. ult. dicens : Exercitus labore proficit , otio consenescit. Nunquam ad certamen publicum pro- ducas militem , nisi cum euni videris sperare victoriam. Subita conterrent liostem, usitataviles- cunt. Nulla consilia meliora, quam illa quoe ignora- verit adversarius antequam facias. Quidfacturus , tracta cum paucissimis et fidelissimis , vei potius ipse tecum.

8. BucciNis CLANGERENT. ] Harum ergo clango- rc , sino balistis , sine arietibus , corruere muri Jericho.

Disce hic tropologice quam infirma, exilis et vana sit Jericho, id est mundi gloria, ulpote quae solis tubarum flatibus ruitetevanescit. Audi S. Gregor. 20. Moral. 2Zi. Prcesejitis vita gloria quasi in aita cernitur , sed nulla stabiiitate solida- <«j-. Audiet S. Chrysost. hom. 1. in Epist. 1. ad Corinth. Non videtis pueros, quando ludentes slruxerint aciem et ordinarint milites ; et eos prcecedunt lictores, et prcecones, et puer incedit in medio, ioco Imperatoris , quam sint ea quce fiunt puerilia? tales sunt res humance , iisque viliores et abjeciiores, ut quce sint hodie , cras non sint.

9. Reliquum vulgus arcam sequebatur. ] Hebr. est =iDxa meassaph. , proprie idem est quod con- gregans sive colligens, scilicel prseeuntem tur- bam , hoc est claudens agmen, ut vertit Masius, Vatabl. Pagninus et alii. Septuag. extremum ag- men, scilicel senum, famulorum, proselyto- rum, puerorum, fcminarum, rcliquique imbellis

JOSUE. Cap. VI. r,i

vulgi, quod arcam sequebatur. Prima enim acie I)r;cibant bellatores, in media erant sacerdotes cum arca et buccinis, in ullima erat reliquum hocvulgus. PorroChald. verlit: Et tribus stirpis Dan ibat post arcam. Quin et Masius vertens : Ciaudentes agmen , per hos intelligit Danitas, Aseritas et Nephthalianos ; hae enim tres Tribiis solebant claudere agmen castrorum in deserlo. Veriim in deserto arcaerat in medio castrorum et duodecim tribuum ; nam sex Tribus anlece- debant arcam, scilicet Judas, Issachar, Zabuloi), Ruben, Simeon et Gad; sex vero sequebanlur arcam, scilicet Ephraim, Manasse, Benjamiri, Dan , Aser et Nephlhali , ut patet Num. 10. v. 13. 21. et sequent. Hlc vero omnium Tribuum bel- latores armati praeibant arcam , ut patet hoc versu ; vulgus vero imbelle sequebatur arcam. Quare minus recie Cajetan. censet tribum Ru- ben, Gad et dimidiam Manasse praecessisse ar- cam , reliquas vero novem Tribus post arcam incessisse.

AC BUCCINIS OMNIA CONCREPABANT. ] Hinc COllige

non solum sacerdotes, sed et reliquum popu- lum buccinas suas inflasse ; sed liae diversse eranta buccinis sacerdotum, quae erant jubilaei ; populi vero erant vulgares et populares. Voluit enim Deus populum non esse otiosum , sed Deo et sacerdotibus in clangendo consentire et cooperari, ut horrisono omnium clangore Jeri- chuntini percellerentur. Negat id Masius , Ly- ranus et alii ; sed clare id significat Noster, et Sept. hic ; et clarius v. 13. ubi dicitur : Vuigus autem reiiquum sequebatur, elbuccinis personabal; quae verba ita manifesta sunt, ut sine violentia ad sacerdotes torqueri nequeant. Quod ergo V. seq. Josue populoimperatsilenlium, fuil hoc vocis et clamorisj nonbucfinarumetclangoris. Ait enim :

10. NON CLAMABITIS, NEC AUDIETUR VOX VESTRA, NEC ULLUS SERMO EX ORE VESTRO EGREDIETUR. ]

Ecce hic nulla clangoris et buccinarum fit men- tio, aut vetatio. Causam dat Procopius et Chrys. hom. 5 de Pceniteniia. Jussit, inquit , vulgus in cauda consequi, ut doceret neminem Dei aciem deserere debere, verum pro virili adversis co- piis resistere, sive in eadem stent acie, sive decertantes sequantur.

DONEC VENIAT DIES ( SeptimUS ) IN QUO DICAM

voBis : Clamate et vociferamini. ] Hebr. et Sept. Clamate , et tunc clamabitis ; Masius : Ululate et uluiabitis ; quod Noster significantins eodem sensu vertit : Clamate et vociferamini , quasi communi omnium voce vos invicem cohorian- tes ad praelium, ac quasi communibus animis armisque Jerichuntem invasuri. Hebr. est lynn tariu ; quod Noster et alii in Psalmis vertunt : Jubiiate. Unde Vatabl. hic vertit : Fociferamini, tum Jubiluni edite, hoc est triumphum canite, quasi certi de victoria et urbis expugnatione. EtOrig. hic hom. 7. vertit : Jubilate : Beatus populus, inquit, qui scit Jubilationem. Quare voci- feratio populi concors et unanimis Jubilatio quce- dam fuit , et victorice acclamatio per modum hymni aut gratiarum actionis , ut merito dici beatus hic popuius valeat, quippe quisciat Jubiiare. Et infe- rius : Si jubilationis consensum de teipso exigas, id est, si cogitationum et sensuum tuorum po- pulus concordem semperet consonam proferat vocem, ut in verbis et faclis verax sis et con- stans, ac spirilus carni dominetur, jubilationis emitte vocem ; quia tibi victus cst mundus.

32 C0.MMENTAR1A

Haec Origenes fusius, sed ego brevilatis sludio l)iura ejus verbain pauca conLraxi.

11. CiRCUiviT ERGO ARCA. ] Hebr. 2Dijass€b in Hiphil, id est, circumdaxit. Sed Hipliil ssepe pro Cal sumilur ; undeomnesbic vertunl: circalvit.

12. IGITUR JOSUE DE NOCTE CONSURGENTE. ] Hcbr.

■^•piiri liabboker , id est, in aurora, mane, sive iii crcpusculo maluiino cum diescerel, quando liniturnox, etincipit luxcum die.

15. DiE AUTEM sEPTiMO. ] Tradunt Hebrsei ex Thalmud Babylonico tract. de sabbato c. 1. sepiimum hunc diem fuisse sabbatum, eoque muros Jericbo corruisse ( ad religionem cul- lumque sabbatipopulopersuadendum) septima urbis circuitione septimoque clangore ; ita ut primus dies circuitus fuerit Dominicus. Sic et Lyran. Serarius et alii. Hinc Marcion blaspbe- uiabat Deum veterisTestamenti fuisse sibi con- irarium, uipote qui sabbati quietem Judaeis praecepisset, et tamen hic illos in sabbato urbem circuire juberet. Sed respondet TerluU. 1. 2. contra Marcionem c. 21. Deum in sabbato pro- iiibuisse opera humana duniaxat, non divina, seu quae Dei jussu fiunt, quale hiceratcircuire urbem; Deus enim erat Dominus sabbali, nec lantum in eo dispensare, sed et illud abolere jjoterat, uli prius illud instituerat. Judaeis ergo lixit legem sabbatiDeus, non sibi ipsi; quia ipse seniper etiam sabbalo operatur in ccelo ct in lerra omnia , qujecumque generanlur et fuint.

Porro Joscplius scribitprimum diem circuitus Jericbuntis fuissediem Paschatis, sive 15 Nisan. Seder Olam rabba, id est, Chron. Hebr. mag- num, et Serarius censent fuisse primum diem post octavam Paschae, qui crat 22 Nisan. Verum nihilhic certo statui potest, ciim Script. nil de eo tradat.

Mystice Ambrosiaster ( nam S. Ambrosium non esse auctorem patet, ex eo quod meminit Longobardorum Italiam invadentium, quae in- vasio diu post morlem S. Ambrosii contigit) in c. 1. Apoc. hos septem Jerichuntis circuitus, ad septem Ecclesiae et justorum secula refert : Jericho namque , inquit, omne corpus reprobo- rum , quod est civitas diaboli, significat ; per filios vero Israel electi significantur : per sacerdoles prcedicatores ; per tubas doctrina prcedicationis ; per popalum vero qui eos sequebatur omnes Justi designantur, qui eorum doctrinam sequebantur , et actus imitabantur ; per arcam auteni quam ferebant, Christus intelligitur, qui in sanctis cor- dibus eorum habitans portabatur.

Et paulo inferius : Prima igitur circuiiio ad eos justos qui ante diluviumfuerunt , pertinet, qui et filHDei dicti sunl ; civitatem igitur Jericho lamdia circuierunt , quamdiu a societate reproborum se sequestraverunt.

Secundce diei circuitus ad eos qui post diluvium iisque ad Moysen fuerunt , pertinet : Qui et ipsi rioitatemJericho circumierunt, quia ab iniquita- tibusreproborum se separaverunt.

Tertiusvero circuilus ad eos , qui sub lege fue- runt, pertinet , qui quanta soUicitudine a socie- late iniquorum se secernere deberent ipsa Lex ma- nifestat. Prophetce vero adquos quartus circuitus perlinet , in tantum peccata principum hominum- ifue impiorum spreverunt atque reprehenderunt; ul pro hoc quidam eoram lapidati, quidam inter- fecti , quidam vero in occisione gladii morlui sunt. ^posloU vcro et hi , qui ex J adciis crcdiderunt , ad

IN JOSUE. Gap. VT.

quos quintus circuilus pertinet , quanto sladio se ab infidelium Judceorum consilio atque operibus segregaverint , LucasinActibus Apostolorum nar- rat. Gentes vero ad quas sextus circuitus perti- net , qaanto ardore se d, societate impiorum dis- junxerint , marlyres requisiti dicant. Septimus vero circuitas ad eos , qui temporibus Antichristi futuri sunt, pertinet ; sed et illi quomodo Anti- christi ministroranique ejus refutabunt perfidiam, hic liber manifestat. Septimo ergo die circum- euntibus sacerdotibus cum arca Jericho, atque voci- ferantibus , muri Jericho ceciderunt, omnisque populus cumrege suo interfectas est; quia prcedican- tibus in finemujidi p7-cedicatoribusveritatis finemque numdi annuntiantibus, subito finis mandi adveniet , omnisque civitas diaboU desLruetur , atque cum ipso capitesuo diaboLo perpetua morte damnabitur.

16. DlXIT JOSUE AD OMNEM ISRAEL : VOCIFEP.A-

MiiM. ] Vox Josue non poteral audiri a toto po- puIOj utpote qui constabat tribus hominum milhonibus. Dixiievgo idiis qui sibivicini erant, ei hi idem dixerunt proximis, et hi sequeniibus, etita deinceps usque adullimos. Autcerie dixit, id est, per praecones edixit , uti solet fieri in castris. Aut deniqne dixit , duodecim principi- hus duodecim Tribuum, quisque ex eis idcm dixit singulis capilibus familiarumin suaTribu, et hi vicissim singulis patribus, et hi omnibus suis fihis et famulis.

17. SlTQUE CIVITAS H^C ANATOEMA.] Hcbr.

CDin cherem, id est, res Deo soli devota, et in rjus honorem ( ut de sceleratis qui eum Isese- runt, justa sumatur vindicta, iiaque per eam divinoc justitiae lioc piaculum litetur, quohonos Dei ablatus quasi restituatur) morti et excidio, vel reali , vel civili addicta. Tam enim cherem ct anathemata sunt quse Deo in perpetuum di- cantur , et ad profanos usus redire nequeant, uli hic erat aurum, argentum, aes, ferrum, etc. quam quae Deo in holocaustum adolenlur, aut perferrum ignemque aboleniur. VidedictaLevit. 27. V. 28. etNum. 21. v. 2 et 3.

Quod vero praeter legcm Deuteron. 20. versu 16. qua soliim jubetur ne uUi Chananaeorum parcant, sed omnes occidant, hic insupcr ju- betur ipsa urbs Jericho concremari, quod iu aliis Chananacorum urbibus deinceps a Josue expugnatis factum non legimus, causae fuerunt tres. Prima, quod Deus Jerichuntem primain hostilem urbem, sibi quasi primitias Chana- naeae deposceret : primitiee autem integrae Deo persolvi debebant. Ita Joseph. Theod. q. 6. et Hebraei. Secunda, quod sohus Dei vi hic parla esset victoria et Jericho expugnata, cum in caeteris urbibus subigendis Hebra^i acriter dc- certarint, et eas insultu militari superarini. Tertia, quod Deus voUierit exempUim severa^ vindictae caeteris Chananaeae ur))ibus in prima Jericliunte stalucre, eisque terrorem incutere , et simul ad poenitentiam sceieralissimae vitae provocare.

Porro hfec Josue gessisse Dei instinctu, vel AngeU monilu, licet Script. non exprimat, par est credere ex dictis c. 1. etc. 5. in fine, ct c. 6. v. 2. Sic Romani urbes hostiies diris et anathe- mati certa verborum formula devovebanl. Li- vius L 8. narrat Decium consulem in bello contra Latinos se una cum hostibus anathemati devo- visse , hac prece : Jane , Jupiter, Marspiter , Oairine, BeLLona , Lares , vos precor uti popuLo homano vim victoriamqae prosperetis ; Itoste.ujite

COMMENTARIA IN

popnli llomani lerrore , inorleque afficialis ; sicut oerbis nuncupavi , ita pro Republica populoquc Romano legiones auxiliaque hostium mecum diis Manibus tellurique (levoveo.

18. VOS AHTEM CAVETE NE DE HIS QD/E PR^CEPTA SUNT QUIPPIAM CONTINGATIS, ET SITIS PRyEVARICA-

TiONis REi. ] Hebr. Tantum servate vos ab anallie- mate , ne forte anatkematizetis ( anathemalis ciilpam et poenamvobis imponalis) ct capiatisde analhemate (clarius vertilMasius : JSeforieana- thematizetis , icl est, capiatis de analhemate ; to fnim etest tiriyyiriy.ov , id est,explicalivum,idem- que valet quod, id est , ) et ponatis castra Israel in anatliema, ut [^ropter anathema per sacrile- gium Deo sublatum, castraipsa fianl anathema, id est,excidio a Dco per justam vindictam ad- dicantur ; quod Noster vertit : Et omnia castra Israel sub peccato sint atque turbentur ; ne scili- cet unus qui aliquid ex Jericlio suffurabitur, peccati et analhematis sui contagio ctcommu- nione, omnia castra involvat et contaminet pcc- cato, aequeac poena peccali furiique sui. Castra enim censebanlur esse unum corpus politicum, sivc unus populus ; quare quas uniis ex eis pec- casset, Deus occullo judicio in omnes vindica- re, omnesque analhemati, id est, excidio sub- jicere decreverat. Sensus est , q. d. cavete ne ex Jcrichunte anathemali addicla quidquam suffuremini , ne silis causa anathematis et per- (litionis non tantum vesirae, sed et totorum castrorum Israel. Similis phrasis estc. seq. v. 1. et 11. Matth. 26. 8. Joan. 12. h. Deut, 21. 8. Hac quoque decausa toties in Script. ingeminatur : Auferte malum de medio vestri , de quo plura c. seq.

Porro pro "lannn tacharimu, id est, anathe- viatizetis , Septuag. verlunt 5v2fu//yj&£VT£s , idest, in animum inducentes, cogitantes, quasi pro 1 legentes afline puta 1 pro tacharimu, legerint •"tl^nn tachmodu, id est , desideretis , con- cupiscatis, ait Masius, aut certe ut Serarius, Sept. nove acceperunt to evSu//.»)3£VT£5 pro ev ^ofj.u &£vT£;, id est , in ira ponentes, scilicet irae et vindicla3 Dei subjicicntes, eamque invos accer- sentes : 2ru//o; enim non tantum animum, sed et iram significat.

19. QUIDQUID AUTEM AURI ET ARGENTI FUERIT , ET VASORIUI ^NEORUM AC FERRI DOMINO CONSECRE-

TUR. ] Hebr. Sanctitas est ipsi Domino , id est, <iuasi res sancta et sacra Deo cousecretur ; unde ut lalis sit repositum in thesauris ejus. Chald. In thesaurum domus sacrarii Domini inferalur , l)utain Tabernaculum, quoderatquasi lemphim niobile Hebraeorum , ad ejus usum et ornaium. lericho enim fucta erit chcrem,\(}L est, anathema: tota crgo Deo soli cedere debebat, scilicet urbs per incendium, aurnm vero , argentum et ks ( sub quibus slannum , chalybem, plumbum cseteraque melalla , quorum rarior crat usus in Tal)ernaculo, intellige) per oblationcm in Ta- bernaculo : nilveroex ea in privatos vel profa- nos usus converti poterat.

Tropol. Procopius : Viros Dei, inquit, non divitiarum, non glorinc , non poteniiae, non sa- pientise secularis cupidos esse decet. Estaulem aurum diviiiarum tigura seu imago : argentum ^Moriam repraesentat, .-es sapientiae loquacita- lem , ferrum robur et potentiam. Deus simul cum Achan propinquos ipsius perdidit, quod facinoris ipsius conscii fuissent. Ipse quidem ixrnas dat ; populus antom ad pieiaiem ncldi-

CO!-..M I,. A I-IPIDE. rOM. l!,

JOSUE. Cap. VI. sr,

tur instructior, cautionc sacrilegii tanquam rcl peslifcric cis subeuntc.

20. IciTUn OMNI POPULO VOCIFERANTE ET CLAN-

GEiNTinus Ti'Bis. ] Hcbr. esl : Et cLamavit populus, et clamaverunt tubis. Prius sacerdotes clanxc- runttubis, deinde populus hoc clangore excita- lus clamorem suumclangorijunxit. UndeVatabl. vertit : Conclamavit igilur populus , postquum clanxerunt cornibus. SicetMasius. AccIareScp- tuag. inedil. Rom. Et clanxerunt tubis Sacerdo- tes ; ut vero audivit populus tubas , jubilavit universus populus jubilatione magna. Hebr. enim lyin tariu, quocl Noster vertit: Clamaverunt , vociferati sunt. Sept. vertunt /lAKia?! , id est, ju- bilavit ; a/K/a?cj enim est jubilo, vociferor , clamo,uIulo. Vide dicta v. 10. ubi adverte a/a- ;,a£civ duo significare : primo, clamorem ederc militarem ad congrediendum , qualem eduni milites ante pugnam inslructa acie conllicturi , ut animos iramque in hostes exacuant. Undc Masius vcrtit : Ululate ; secundo, jubilare, sive exuliare et canere triumphum parta jam victo- ria ; quanquam Varro asserat jubilare proprie significare querelam, sive quiritationem rusti- corum aliorum opem implorantium. Utrumque huic loco congruit. Nam Hebroei clamabant antc pugnam , quasi invasuri Jerichuntem ; et simul jubilabantj quasi ex Dei promissione ccrti do victoria et ejus excidio. Porro Lco Imp. in Tac- ticis c. 20. n. 20Zi. de clamore miliium ita san- cit : Ut robur exercitui inseras, prcecipe ut si hostes cum clamore contra tuos veniant , tui sta- tim cum silentio et taciturnitate pra^cedant : sin illi siientes ac taciti ambulaverint, tum clamore ac slridore armorum tui illos invadent.

MuRi CORRUERUNT. ] Hebr. Ceciderunt mcenia subter se. Chald. Labebatur murus urbis , et ab- sorptas est subterse. Audi Cajet. Dicendo sub ea , manifestat quod vel in fossam circumcirca, vet majori miraculo sub terram casurus eral murus , ul Israelilce non impedirentur d ruinismuri, sed liberum liaberent ingrcssum circumcirca in civita- tem. Sept. Cecidit niurus circumquaque , impel- lentibus scilicet ad hoc signum sonumquc mu- rum Angelis, vel Deo concursum suum muro stanti ad standum subtrahente. Sicut enim sole siibtrahente radios suos lux evanescit, sic Deo subtrahente concursum suum res corruit ct evanescit. Porro potest Deus subtrahere con- cursum suum rei ad consistendum erectae, ita- quc facere ui res erecia non consistat, sed cor- ruat, ct non subtrahere ad existendum , sed rem in sua existentia conservare. Ita fecit hic : subirahendo enim concursum erectioni muri fecit eum labi et ruere ; conservando vero eum- dem existentiae muri, fecit ut lapides muri ruen- tis in suo esse permanerent , et non abirent iii nihilum, utique in nihilum abituri, si Deus ai) existentia eorum concursum suum sub- duxisset. Prncler hunc Dei concursum neces- sarius fuit alius, quo Deus concurrit cuni inuri casu, nt scilicet is ex alto in lerram caderet et ruerct.

Omnis enim res sicut in sui creatione, sic et in sui conservatione intimependet a Deo ; con- servatio enim est quasi continua creatio. Sio Cluisti vox dejecit armatam cohortem in montc Oliveti, et Paulum in campo Damasci : yox Do- niini confregit cedros Libani , vox Pctri dejecit Aiianiam et Saphiram, ei Britannos haereticos jn.^^su S. Germani decaulaluuj Alleluia, ut Ceda

3/i COMIJENTAUIA IN

lostiilur I. 1. Iiislor. c. 20. Et Albigenscs illud t'\ Ilyniuo : llostem rcpellas longius, ut iiarrat liistoria Simonis Monlisforlii.

Quin et Robcrtus Francise Rcx psallens cuni saccrdolibus, urbis Avellonis quam obsidcbat niuros dcjccii, suisque ineam aditum patelccil, uti uarratLipsiusinexemp. polit. c. 2.

21. EtINTERFECERDNT OMNIAQU^ IN EA ERANT.]

Hcbr. ICiinn liacherhnu, id est , analhematiza- lunl, perdiderunt, exciderunt. Jericlio cnim erat clierein, id est anathema et excidio addicta. Myslice Lyran. Jericho, ait, significat civila- lemcalpce, quamfecit amorsuiusqae acl contemp- tum Dei. Hcec civitas triplici muro clauditur , muro scilicet carnalis concupiscentice , temporalis afflaentice, et mundialis excellentice. Et paulo post : Triplex hic murus subvertitur sonitu sanctce pi-ce- dicationis, clamore devotce orationis , circuilu proprice discussionis ; qui circuitus debet fieri sep- lemvicibus, id est , perfecte , quia perfectio na- meroseptenario designatur. Qui enim convertitur de culpa ad graliam , debet diligentcr et perfecte discutere propriam conscientiam. Quidquid autem in hac civitate reperitur saluti contrarium, debet inlerimi. Quod autem ibi invenitur aiwi philoso- phicce sapientice, argenti eloqaentice , vasorum leneorum , id est, naturaiis industrice , quce vaiet admulta, sicut et vasaferri, id est , corporaiis et temppralis potentice , debet Domino consecrari , id est , de ccetero bonis actibus appiicari. Rahab cum suis propter opus pietatis saivatur , quia se- cundum dicluni Salvatoris : Matth. 5. Beati miseri- cordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur.

22. PUODUCITE EAM(Rahab) ETOMNIAQOyEILLIUS

suNT. ]Hebr. Mii)!^7\ hotsiu , id est, educite il- iam, scilicet exlra domum suam. Haec enim tola urbe conflagrante pariter conflagravit. Tola enimJerichoeratanathematietincendio addicla. Aliqui lamen ex v. 25. censent domum Rahah ab incendio communi servatam, acRahab educ- tam extra castra, de quo v. seq. Notet hic dux belli fidem hosti datam a suis servare , sicut Jo- sue servavit fidem datam Rahab ab exploratori- bus. Unde S. Ambr. in c. 10. Lucae v. 30. Iste (Josue) ait, soilicitusmagis fidem servare , quam vincere, meretricis prius mandat salutem qucim excidium civitatis.

Porro perperam Masius, Rahab hanc censet esse diversam a Rahab, quae ponitur in genea- logia Ghrisli Matth. 1. eodem inclinat ibidem Theoph. Nam S. Hieron. et alii- passim docent esse eamdem.

23. iNGRESsiQUE JUVENES. ] Hehr.juvenes explo- ratores. Unde patet eos fuisse non senes, sed juvenes, utpote ad tale facinus aptissimos. Per- peram ergo Rabbini censent exploratores hos fuisseCaleb et Phinees, qui ( aiunt ipsi), licet aelate essent senes , robore tamen et vigore erant juvenes.

ExTRA CASTRA IsRAEL,] quia illa saucta crant per circumcisionem , per publicum Dei veri cul- tum, per arcam foederis, perjosue, sacerdo- tes, etc. Rahab vero erat e gente infideli et im- pia,acnecdumpubliceJudaismonomendederat: cognati quoque ejus et affines erant adhuc infi- deles et idololatrcc; sed paulo post a Josue et Hebraeis ad fidem cultumque unius Dei, et ad ju- daismum fuerc conversi*; ideoque inter caslra

JOSUE. Cap. VI.

Israelis admissi. Ita Abulcnsis, Wasius, Salianii^ el alii.

25. Et domum PATRis Ejus. ] Vev domum , noii matcrialem , scd familiam intcllige, pula fratres, cognatos et aflincs Rahab. Unde R. Simeon : Ra- hab , ait, sua fidc tantam apud Deum consecuta cst graiiam, ui etiamsi ducentos hominescog- natos sibi conjunclos habuisset, aique illi cuni ducentis alienis prosapiis afrinitatcm contraxis- sent , omnesilliusgratia salvali fuissent.

Porro nupsit postea Rahab Salmon Principi tribus Juda, si non utprimaria, certe ut secun- daria uxor ; erat enim polygamia tunc liciia. Torniellus et Salmcron putant Rahab nupsissc? Salmon anno actatis suae l^, Hebraei quinquage- simo; verisimilius Salianus censet Rahab fuisse 25vel 20 annorum ( fuerat enim merctrix), Sal- monem vero fere 40 annorum exstilisse.

Fecit Josue vivere, ] id est , sanam et incolu- mem cum omnibus suis prceslilit, in vita con- servavit;hoc enim significat Hebr. nir\r[ he- cheie. Minus recle ergo Hebraci exponunl ; alimenta ad vitam necessaria ei suppeditavil , licet et hoc fecisse Josue non sit dubium.

Imprecatus est Josue , dicens : Maledictus viR, ETC. Qui ^DiFiCAVERiT Jericiio. ] Dira ha'c imprecatio Josue facta esl Dei instinciu , ut par est credere, idqueeo fine, ut reternum in rudc- ribus Jerichunlis exstaret monumentum divinas potentiae , et vindictse in impios ejus cives ; ac benignitalis, veritatis et fidelitatis in pios Is- raelitas , quod omnibus seculis terrorem incutc- ret, omnesque ad Dei timorem et cultum pro- vocarci. Ita Masius, Arias etcaeteri.

In primogenito suo.] Masius : In primogenitum suumjaciat ipsius fundamentum , et in minimum saum coiiocet iliius valvas ; quasi, lapides ja- ciendo in fundamentum Jerichuntis, eosdeni jaceret in suos , iisque eos lapidarct et occide- ret. Sensus est , q. d. ait Masius : Quisquis un- quam per futura secula ausus fuerit instaurare Jerichuntem aDeo statutam anathema, hiccum primaurbisfundamenia jecerit, maximum nalu ex filiis suisamittat, deinde inter aedificandum creteros omnes ex ordine; postremo autem mi- nimum omnium , cum jamopere absoluto ad januarum locationem devenerit. Ita Rupert. hic cap. 16. qui et culpae congruam hanc fuisse poenam ostendit , dicens : Vt ambiendo condito- ris nomen , totum cum effectu perderet genitoris honorem, q. d. Justum est ut conditor velitaj urbis desinat esse genitor sobolis. Ita has diras reipsa incurrit inobediens Hiel , qui Jerichun- tem reaedificans filios amisit, ut patet3. Reg. 16. 34. ubi dicitur : In diebus ejus cedificavit Hiel de Bethel Jericho ; in Abiram primitivo suo fundavit eam , et in Segub novissimo suo posuit portas ejus : Juxta verbumDomini, quod iocutus fuerat in inana Josue filii Nun.

Trop. Destruit Jericho, qui abrenunliat Sala- nae, etmundi pompis ; renedificat vero, qui ver- litur ad vitia : hic amittit primogenilum in fun- dalione, el novissimum in portarum positione; quia et ftindamenta fidei , a quibus bona virtu- tum aedificia inchoantur , et claustra bonae ac- tionis perdit. Ita Beda, et ex eo Angelomus , ct Eucherius in 3. Reg. 16. 34.

COMMENTAI\IA IN JOSUE. Gap. VII. 55

CAPUT SEPTIMUM.

SYNOPSIS CAPITIS.

ACHAN FURATUR EX SPOLIIS JeRICHLNTIS , JDEO C^EDUNTLR HeBR^I AB HaIENSIBUS J MOX VERSU 7. ORANTE JosuE Deus furtum Achan SORTITIONE DETEGIT , IDEOQUE IPSE FURTU5I CONFESSUS, V. 20. CUM SUIS IGNE C0NSU3IITUR.

I . ^^^^^^^j^iLii aulem Israel praevaricali sunt mandatum , et usurparunt de anallie-

)mathe. Nam AchanfiliusCharmi, filiiZabdi, filiiZare detribu Juda , tulit

i^aliquid de anathemate , iratusque est Dominus contra filios Israel. 2. Cum- Ique mitteret Josue de Jericho viros contra Hai , quse est juxta Bethaven , ?ad Orientalem plagam oppidi Bethel , dixit eis : Ascendife, et explorate '^^Terram. Qui prsecepta complentesexploraverunt Hai. 3. Et reversi dixe- '"■runt ei : Non ascendat omnis populus , sed duo vel tria millia virorum pergant et deleant civitalem ; quare omnis populus frustra vexabitur contra hostes paucissi- mos ? 4. Ascenderunt ergo tria millia pugnatorum. Qui statim terga vertentes , 5. percussi sunt a viris urbis Hai, et corruerunt ex eis triginla sex homines, persecutique sunt eos ad- vcrsarii de porta usque ad Sabarim , et ceciderunt per prona fugientes : pertimuitque cor populi , et instar aquse liquefactum est. 6. Josue vero scidit vestimenta sua et pronus cecidit in lerram coram arca Domini usque ad vcsperam , tam ipse quam omnes senes Israel : mise- runtque pulverem super capita sua , 7. et dixit Josue : Heu , Domine Deus ! quid voluisti tra- ducere populum istum Jordanem fluvium , ut traderes nos in manus Amorrhaei, et perderes? utinam , ut coepimus , mansissemus trans Jordanem! 8. Mi Domine Deus, quid dicam , videns Israelem hostibus suis teiga vertentem ? 9. Audient Chanangei , ct omnes habitatores Terrae , et pariter conglobati circumdabunt nos , atque delebunt nomen nostrum de terra ; et quid facies magno nomini tuo ? 1 0. Dixitque Dominus ad Josue : Surge , cur jaces pronus in terra?

I I . Peccavit Israel , et prsevaricatus est pactum meum : tuleruntque de anathemate , et furati sunt atque mentiti, et absconderunt inter vasa sua. 12. Nec poterit Israel stare ante hostes suos , eosque fugiet : (juia pollutus est anathemate , non ero ultra vo])iscum , donec conteratis cum qui hujus sceleris reus est. 13. Surge, sanctifica populum, et dic eis : Sanctificamini in crastinum ; hsec enim di^itDominus Deus Israel : Anathema in medio tul est Israel ; non poteris stare coram hostibus tuis , donec deleatur ex te qui hoc contaminatus est scelere. 14. Accede- lisque mane singuli per tribus vestras, et quamcuraque tribum sors invenerit, accedet per cognationessuas, etcognatio per domos , domusqueperviros. 15. Et quicumque ille in hoc faci- nore fuerit deprehensus, comburetur igni cum omni subtantia sua : quoniam prsevaricatus est pactum Domini , et fecit nefas in Israel. 16. Surgens itaque Josue mane applicuit Israel per Iribus suas , et inventa est tribus Juda. 1 7. Quae cum juxta familias suas essct oblata , inventa cst familia Zare. Illam quoque per domos offerens, reperit Zabdi : 18. cujus domum in sin- gulos dividens viros , invenit Achan filium Charmi , filii Zabdi , filii Zare de tribu Juda. 19. Et ait Josue ad Achan : Fili mi , da gloriam Domino Deo Israel , et confitere , atque indica mihi quid feceris , ne abscondas. 20. Responditque Achan Josue , et dixit ei : Vere ego peccavi DominoDeoIsrael,et sic,etsicfeci. 21 .Vidienim interspolia pallium coccineum valde bonum , et ducentos siclos argenti , regulamque auream quinquagintasiclorum : et concupiscens abstuli, et abscondi in terra contra medium tabernaculimei , argentumque fossahumo operui. 22. Misit crgo Josue ministros : qui currentes ad tabernaculum illius , repererunt cuncta abscondita in codem loco , et argentum simul. 23. Auferenlcsque de tentorio tulerunt ea ad Josue, et aJ omncs filios Israel , projeceruntque ante Dominum. 24. Tollens itaque Josue Achan filium Zare , argentumque et pallium , et auream regulam , filios quoque et filias ejus , boves et asinos , et oves , ipsumque tabernaculum , et ciinctam supellectilem (et omnis Israel cum eo ) (Juxcrunt eos ad vallem Achor , 25. ubi dixit Josue : Quia turbasti nos , exturbet te Dominus in die hac. Lapidavitque eum omnis Israel ; et cuncta quee illius erant , igne consumpta sunt.

36 COMMENTARIA IN JOSUE. Cap. VII.

*26. CongregavcrunUiiie super ciinfi acervum raagnum lapidum, qui perraanet us^iue in praescn- tera (liem. El aversus est furor Domini ab eis. Vocatumque est nomen loci illius : Vallis Achor , (isque hodie.

1. FlLII AUTEM ISRAEL PRJlVAniCATI SUNT MAN- BATUM , ET USURPAVERUNT DE ANATIIEMATE , ] i(l

est , de spoliis Jerichuntis , qusB analhemati , id t'st , exilio et incendio a Dco erat addicla. Noia: Unus Achan id fecerat ; illius lamen unius pecca- tum per synecdochen toti societati et corpori , puta populo Israel , cujus ipse pars erat, iribui- lur, ut ostendalur primo quam Deo res exosa et iuvisa sil peccatum , utpote quod ab uno ad- missum tam multos iree et vindictae Dei subje- cerit. Secundo, cjuantum valeat bona vel mala societas , utpoie in qua sit ut communis vitoe et condilionis, sic et vitiorum virtulumque et ac- tionum omnium communio. TcrtiOj quam prae- sides et superiores debeant singulis in congre- gatione sua , cui prsesunt invigilare , ne unius pcccotum in toiam congregalionem redundet , imo suo conlagio proserpat. Sicut enim ovis ovi affricat suam scabiem , sic vicinus vicino aftricat suum scelus. Ita Origen. hic hom. 17. Audi S. Chrysost. hom. 1. in verba Isaiae : Vidi Dominum : Lues qucBdam, inquit, est peccatum , per uUionem evulgetur ac traducatur apud omnes, necorrumpal omnes, ut ubi cognorint quantasmi- nas una peperit transgressio, fugiant ultionem ; de niultis alioqui sumendam ceternam vindictam. Quario, quam singuli de locis suis excharitato debeant esse solliciti; utpote quorumvirtus vel vitium non solumin ipsos, sed etin totam con- gregationem a Deo praemielur vel vindicetur. Quocirca S. Matthias Apost. testeClem. Alex.1. 3. Strom. dicere solebat; Si electo vicinus peccavit, peccavit eleclus. Nani si ita se gessisset , ut Jubet verbum velralio, ejus vitam ita vicinus esset re- veriius , ut non peccasset. Hinc lolies ingeminat Script. Auferte malum de medio vestri.

NaM ACHAN , etC TULIT ALIQUID DE ANATHE-

MATE. ] Septuag. Achan, vocant Acliar, et ita ab omnibus vocatur 1. Paral. 2. 7. Achan ergo fuit Acliar, id est, turbator , quia suo furto lurbavit tota castra Israel , ut ab Haiensibus hostibus cae- derentur. Unde 1. Paral. 2. 7. causa cur vocetur -^c/mr- addicitur, dum dicitur : Qui turbavit Is- rael. Radix enim I3y achar significat turbare. Unde locus supplicii Achar vocatus est vallis Aclior, id est, vallis turbationis , ut patet v. ult. Porro hnec Achan tentatio fuit humana ; difTi- cile est enim militem victorem a spoliis hos- tium cohiberi ; unde idem saepe victoriam quam peperit perdit. Audi S. Ambrosium lib. 1. Ofllc. c. 39. Frequenter pulsis hostibus , inclinata in fu- gam adversariorum acie , dum exuviis ccesorum capitur prceliator, inter ipsos quos stravit , mise- randus occubuit , et triumphis suis allectce legiones ilum spoLiis occupantur , hostem in se revocarunt qui fugerat. Quoties id vidimus in Christianis Turcas sternentibus?

FiLii Zabdi. ] 1. Paral. 2. 7. vocatur filius Zamri. Avus ergo Achan fuit binomius, tamque Zabdi quam Zamri vocabatur. Haec ergo fuit ejus gonealogia •• Judas genuit Phares etZare deTha- niar, Zare genuitZabdi , Zabdi genuit Charmi , Churmi genuit hunc Achan , qui proinde fuit quarius a Juda ; a Juda aiUem usque ad furium Achaii, fucre anni ui minimum260;quarequis-

que eorum generare debuit anno ut minl- mum 65 : nam quater 65 faciunt 260 , sed hoc illa setate erat frequcns.

2. CUMQUE MITTERET JOSUE VIROS CONTRA HaI. ]

Urbem hanc ex S. Hieron. Josepho et aliis ita describit Adrichom. in descript. terrae sanctae : Uai quce et Cliai et Joseplio Ada vei Aina, Iliero- nymo Agai et Ai, civitas q uondam pulcherrima, et in montanis , ut ait Breidenb. capta aJosue suc- censa , Rege suspenso et cceso populo. In Isaia Aiath appellatur, ut notat Benedictus , per quam Sennacherib liex transit oppugnaturus Jerusalem, IsaialO.Fit ejusdemmentio. ierem. U9. 1. Esdr.2.2. Esdr. 7. EJus Hieronymi tempore vix parvce ruime residebant , et locus tantummodo monstrabalur. Est ad Occidentalem plagam Bethelis, nonmuttum ab ea distans,

QUyEEST JUXTA BETHAVEN, AD ORIENTALEV) PLA-

GAM oppiDi Bethel.] Hinc patet Bethaven distinc- tum fuisse locum a Bethel. Ipsa tamen Bethel , id est, domus Dei, dicta est quoque Bethaven ab Osee cap. h. et seq. id est, domus idoli et iniquitatis , ob collocatos in ea a Jeroboani vitulos aureos , quos quasi idola Israel ado- ravit.

5.Et corrueruntexeistriginta sex homines.] Ecce unius Achan furtum punit Deus caede 36 hominum , et fuga trium millium, qui quoniam , ait Procopius , deteriores forte aliis fuerunt , opportune suorum delictorum luerunt suppU •• cium.

Persecutique sunt eos adversarii de porta (urbis Hai ] usque ad Sabarim. ] Masius censet hunc locum dictum fuisse Sabarim ab hac strage et contritione Hebraeorum : IIW scabar enim significat frangere , confringere , conte- rere. Porro Septuag. et Chald. pro Sabarini aliis punctis legentes DIIUOT hisbiriim vertunt : us- que dumcontriverant eos. Cajetan. iSa^Hr/minter- pretalm saxa fracta, quod locus esset saxosus, confragrosus et prseruptus.

Pertimuitque cor populi. ] Hebr. Liquefie- bat cor populi , et evadebat in aquam , fiebat fluidum, solutum,trepidans et languidum instar aquse.

6. JosuE vero scidit vestimenta sua, ] ex pu- blico calamitatis sensu et dolore , quem ipse velut Dux prae omnibus , imo pro omnibus acer- rimum sentiebat.

Porro scissio vestium erat CKremonia olim usitata in luctu , vel in rei et sceleris alicujus atrocitate. Sic Jacob ob filium Joseph amissum sciditvestes suas, Genes. 37. 3^. Idem fecit Cai- phas ob speciem blasphemise , ut ipse putabat, Matth. 26. 65.

Miseruntque pulverem super capita sua.] Hoc alterum est signum lucius , humihtatis et poe- nitentioe , datum primitus Adae post lapsum : Memento quia pulvis es , et in pulverem reverteris, Genes. 3. 19. Sic Job c. ult. v. 6. Ago pxnitentiam, a\l , in favilla et cinere. Et David. Quia cinerem tanquam panemmanducabam. Psal. 36. Et Daniel c. 9. 2. coepit Deum deprecari injejuniis, sacco et cinere. Sic Rex Ninive praedicantc Jona c. 3. 6. poenitens indutus est sacco et sedit in cinere. Ju-

COMMENTARIA LN

flilh quoquo c. 9. 1. ilura ad Holophernem , m- duens se cilicio posuit cinerem siiper capnt suuvi. Idem fecit Esthcr ilura ad Assuerum c. 1^4. 2. et Mardochc-eus cap. ^. versu 1. Hinc mulli Sanclo- rum , ut S. Marijuus, S. Carolus Borromaeus , S. Franciscus morienies , cilicio et cinere as- persi animam Deo reddideruut.ldem etiamnum faciunt mulli fideles et religiosi.

7. Et DrxiT JosuF. : Heu, Domine DEUs!]Josue, cjuia dux populi , ejus cladem in se suscipit , pro eoque plangit coram Domino , ut veniam obtineat, et toii populo salutem victoriamque impetret. Idem faciat Princeps et Praelalus in publica calamilate: haec enim a publica persona et Principe deprecanda et amolienda est.

Utinam, ut coepimus, mansissemus trans Jorda- isEM ! ] videlicet in Galaad commorantes , puta in regnis Regum Og et Basan. Sic enim evasisse- mus cladem hanc, quam transito Jordane apud urbem Hai accedimus.

8. MiDOMiisE. ] Hebr. iJTX U bi Adonai , id est, in me Domine , scilicet respice, ut benignis misericordise oculis me lotumque populum in- luearis, nobisque reconcilieris. Est placida et lidens Dei compellatio , quam Noster optimc vertit: MiDomine.

9. DeLEBUNT NOMEN NOSTRUM DE TERRA, ET QUID

FAciES MAGNO NOMiNi Tuo ?] q. d. Parvi momenti est noslruni (qui viles homunciones et peccato- res sumus) nomen exile deleri de terra , sed eo deleto delebilur quoque de terra nomen tuum, Domine, quod magnum est. Nos enim fere soli illud novimusetcolimus. Ralioest, quia tu pro- misisti te lerram hanc nobis liciturum: jam au- tem cum permiltis nos ab ejus incolis coedi, dicent gentes te promissa tua praestare non potuisse ,itaque adimenttibi nomen et titulum Omnipotentis ; vel certe noluissc , ilaque tibi lollent nomen sancli et fidelis in promissis. Rur- sum cum nomeu tuum magnum (JEHOVA) cse- leris Gentibus non indicaris, illudque soli Mosi et Israelilis revelaris ^ ut ab illis solis adoretur, si Israelem perdis, quis nomen timm celebrabit etcolet ? Si nobis jusle irasceris ob scelera nos- tra , nosque vis castigare, consule sallem gloriae tua} et sanctificationi nomonis tui , ut nos non perdas , sed more tuo protegas , ac in Chananseae possessionem uti pollicitus es inducas , ut om- nes gentes nomen tuum glorificent, teque om- nipotentem , fidelem et benignum erga tuos fi- deles agnoscant , timeant et venereniur. Efficax est hsecoratio, quse Deum quasi slringit etcogit ad miserendum ne nomen ejus sanclum a genti- bus rideatur et blasphemctur.

10. Surge, cur jaces pronus in terra?] Pros- iraverat ergo totum se Josue pronum in terra , ut summe coram Deo se humiliaret, summam- que ei reverentiam seque ac poenitentiam exhi- beret. Jacens enim pronus quasi dorsum suum Deo ad verbera offerebat, q. d. En ego pro po- pulo reum me tibi offero : quod ille peccavit, <go exsolvam. Amove ergo ab eo flagella, tua, il- laque in dorsum meum converie et reciproca <|uanium lubet. UndeDeus exoratus: Surge, ait, qaid jaces? (\v\dih\ dicat : Surge , noli te diutius itflligere, scio quid velis, faciamque ut scias quid facto sit opus , ad cladem a tuis acceptam resarciendam : ego enim cor tuum contritum et humiliatum despicere nequeo, sed benigne as- picere h mea pietate quasi cogor.

11. Peccavit Israeu, ] unu3 ex Israel, sciliccl

JOSUF. Cap. \V. ^7

Achan, qui noxam dcdecusque suum toti Israeli afllavit.

Mentiti sunt. ] Meutilus est Achan ; profes- sus est enim se servaturum paclum mcum Ir- gemqueet senleniiam anathematis Jerichuntcui a me fulminalam : porro non verbo, sed facio mentitusest, anathemata mea sibi suffurans ot rapiens.

13. SURGE, SANCTIFICA POPULtM , ] id CSl